Voedselveiligheid
Zuivel & plantaardige alternatieven
Een initiatief van Koken met MS
Zoekt eerst in titels; korte zoektermen (tot 3 letters) alleen daar. Langere termen doorzoeken ook de uitlegtekst (bijv. zouten, snijden, bewaren).
Rauwe melk en rauwmelkse zuivel

Rauwe melk en rauwmelkse zuivel: wat zijn de risico's?
Rauwe melk rechtstreeks van de boerderij, ambachtelijke boerenkaas en bijzondere Franse kazen hebben voor veel mensen iets aantrekkelijks. Ze worden gewaardeerd om hun smaak en traditionele bereidingswijze.
Maar rauwe melk en producten die daarvan worden gemaakt, kunnen ziekteverwekkende bacteriën bevatten.
Wat is precies het verschil tussen rauwe en gepasteuriseerde melk? Is rauwmelkse kaas altijd gevaarlijk? En hoe kun je deze producten veilig gebruiken?
In dit artikel leggen we het uit.
1. Wat is rauwe melk?
Rauwe melk is melk die na het melken niet is gepasteuriseerd of gesteriliseerd.
De melk kan afkomstig zijn van verschillende dieren, waaronder:
Koeien. Geiten. Schapen. Buffels. Andere melkgevende dieren.
Omdat rauwe melk geen hittebehandeling heeft ondergaan, kunnen bacteriën die tijdens het melken of bewaren in de melk terechtkomen aanwezig blijven.
Ook wanneer de melk afkomstig is van gezonde dieren en een schone boerderij, is besmetting niet volledig uit te sluiten.
2. Wat is het verschil tussen rauwe en gepasteuriseerde melk?
Rauwe melk
Deze melk is niet verhit om ziekteverwekkende bacteriën te doden.
Daardoor bestaat een groter risico op voedselinfecties.
Gepasteuriseerde melk
Bij pasteurisatie wordt melk gedurende korte tijd gecontroleerd verhit.
Een gebruikelijke methode is ongeveer 72 °C gedurende 15 tot 30 seconden.
Hierdoor worden belangrijke ziekteverwekkende bacteriën gedood.
Gesteriliseerde of UHT-melk
Deze melk krijgt een intensievere hittebehandeling.
Daardoor is ongeopende houdbare melk meestal buiten de koelkast te bewaren, volgens de aanwijzingen op de verpakking.
Na openen moet ook houdbare melk gekoeld worden bewaard.
3. Welke bacteriën kunnen in rauwe melk voorkomen?
Rauwe melk kan verschillende ziekteverwekkers bevatten.
Campylobacter
Deze bacterie kan diarree, buikpijn, koorts en andere maag- en darmklachten veroorzaken.
Salmonella
Een besmetting kan leiden tot diarree, buikkrampen, misselijkheid en koorts.
Ziekteverwekkende E. coli
Sommige soorten E. coli kunnen ernstige darmklachten veroorzaken.
Listeria monocytogenes
Deze bacterie is vooral gevaarlijk voor bepaalde kwetsbare groepen.
Listeria kan bovendien bij koelkasttemperaturen langzaam groeien.
Niet iedere rauwe melk bevat deze ziekteverwekkers, maar je kunt aan het uiterlijk niet zien of de melk besmet is.
4. Kun je rauwe melk veilig drinken?
Het Voedingscentrum adviseert om rauwe melk altijd eerst te koken.
Door de melk goed aan de kook te brengen, worden de belangrijkste ziekteverwekkende bacteriën gedood.
Gebruik hiervoor een schone pan.
Verwarm de melk onder regelmatig roeren en let goed op, omdat melk plotseling kan overkoken.
Wil je de melk koud drinken?
Laat deze na het koken snel afkoelen en zet haar vervolgens in een schone, afgesloten verpakking in de koelkast.
Bewaar de melk bij ongeveer 4 °C en gebruik haar zo snel mogelijk.
Volg eventuele aanvullende aanwijzingen van de leverancier.
5. Is rauwe melk gezonder dan gepasteuriseerde melk?
Er wordt soms beweerd dat rauwe melk gezonder is doordat deze minder is bewerkt.
Maar volgens het Voedingscentrum is niet overtuigend aangetoond dat rauwe melk gezonder is dan gepasteuriseerde melk.
Belangrijke voedingsstoffen zoals:
Eiwitten. Calcium. Vitamine B2. Vitamine B12.
Zijn in vrijwel dezelfde hoeveelheden aanwezig in gepasteuriseerde melk.
Pasteurisatie zorgt dus niet voor het verdwijnen van de belangrijkste voedingswaarde.
Het risico op een voedselinfectie is bij rauwe melk wel aanzienlijk groter.
6. Wat is rauwmelkse kaas?
Rauwmelkse kaas wordt gemaakt van melk die vóór de kaasbereiding niet is gepasteuriseerd.
Bij sommige traditionele kazen draagt dit bij aan de specifieke smaak en eigenschappen.
Voorbeelden van kazen die van rauwe melk gemaakt kunnen zijn:
Camembert au lait cru. Reblochon. Bepaalde soorten brie. Sommige ambachtelijke geitenkazen. Traditionele boerenkaas. Bepaalde harde buitenlandse kazen.
Niet iedere kaas met dezelfde naam wordt op dezelfde manier geproduceerd.
Controleer daarom altijd de verpakking.
7. Hoe herken je rauwmelkse kaas?
Op verpakkingen van rauwmelkse kaas kun je verschillende aanduidingen tegenkomen.
Bijvoorbeeld:
Rauwe melk
De Nederlandse aanduiding.
Au lait cru
De Franse aanduiding voor kaas gemaakt van rauwe melk.
Raw milk
De Engelse aanduiding.
Bij twijfel kun je de ingrediëntenlijst bekijken of navraag doen bij de kaaswinkel.
Een ambachtelijke uitstraling of het woord boerenkaas betekent niet automatisch dat een product onveilig is.
Het gaat om de gebruikte melk, de soort kaas en de manier waarop het product is gemaakt.
8. Zijn alle rauwmelkse kazen even risicovol?
Nee.
Er bestaan belangrijke verschillen tussen zachte en harde kazen.
Zachte rauwmelkse kazen
Deze bevatten vaak meer vocht en kunnen gunstiger omstandigheden bieden voor de groei van bepaalde bacteriën.
Vooral zachte, gerijpte rauwmelkse kazen verdienen extra aandacht.
Harde rauwmelkse kazen
Bij harde, lang gerijpte kazen is het risico op bijvoorbeeld uitgroei van Listeria doorgaans lager.
Het Voedingscentrum geeft aan dat harde boerenkaas van rauwe melk tijdens de zwangerschap gegeten kan worden.
Dat betekent niet dat alle rauwmelkse kazen hetzelfde risicoprofiel hebben of dat ze volledig vrij van risico zijn.
Voor mensen met een sterk verminderde weerstand kan persoonlijk voedingsadvies nodig zijn.
9. Voor wie is rauwe melk extra risicovol?
Bepaalde groepen zijn gevoeliger voor voedselinfecties.
Daaronder vallen:
Zwangere vrouwen. Baby's en jonge kinderen. Ouderen. Mensen met een verminderde weerstand.
Voor deze groepen adviseert het Voedingscentrum om rauwe melk te vermijden en extra voorzichtig te zijn met rauwmelkse kaas.
Vooral zachte rauwmelkse kazen worden afgeraden wanneer ze niet volledig worden verhit.
Gepasteuriseerde zuivelproducten zijn doorgaans een veiligere keuze.
10. Hoe zit het met mensen met MS?
Niet iedereen met multiple sclerose heeft dezelfde afweer of gebruikt dezelfde medicijnen.
Sommige behandelingen voor MS beïnvloeden het immuunsysteem.
Daardoor kan iemand gevoeliger zijn voor bepaalde infecties.
Dat betekent niet dat iedereen met MS automatisch alle soorten rauwmelkse kaas moet vermijden.
Wel is het verstandig om rekening te houden met je persoonlijke situatie.
Gebruik je medicijnen die de afweer onderdrukken of beïnvloeden?
Overleg dan bij twijfel met je behandelend arts of diëtist welke voedingsmiddelen voor jou verstandig zijn.
Gepasteuriseerde melk en zuivel bieden een eenvoudige manier om bepaalde voedselveiligheidsrisico's te beperken.
11. Kun je rauwmelkse kaas veilig verhitten?
Door rauwmelkse kaas volledig te verhitten, kunnen belangrijke ziekteverwekkende bacteriën worden gedood.
Denk bijvoorbeeld aan een ovengerecht waarin de kaas door en door heet wordt.
Alleen een beetje smelten is niet voldoende.
Het product moet volledig worden verhit.
Voor mensen uit kwetsbare groepen is dit een belangrijk verschil.
Let op: verhitten maakt een product dat al bedorven is niet automatisch veilig.
Gebruik daarom alleen kaas die correct is bewaard en nog geschikt is voor consumptie.
12. Hoe bewaar je rauwmelkse kaas?
Bewaar rauwmelkse kaas volgens de aanwijzingen op de verpakking.
Voor gekoelde kaas is ongeveer 4 °C een goede richtlijn.
Houd de kaas goed verpakt.
Gebruik een schoon kaasmes en voorkom contact met rauw vlees of andere mogelijk besmette producten.
Laat zachte kaas niet langdurig buiten de koelkast staan.
Houd je aan de aangegeven houdbaarheidsdatum en de bewaartermijn na openen.
13. Hoe veilig is melk uit een melktap?
Bij sommige boerderijen kun je verse rauwe melk kopen uit een melkautomaat.
Dit kan een leuke manier zijn om rechtstreeks bij de producent te kopen.
Maar ook melk uit een goed onderhouden melktap kan ziekteverwekkers bevatten.
Neem daarom een schone, geschikte fles mee of gebruik de verpakking die de boerderij aanbiedt.
Vervoer de melk gekoeld.
Zet haar thuis zo snel mogelijk in de koelkast.
Kook de rauwe melk altijd voordat je deze drinkt of in een gerecht verwerkt.
Een goede herkomst is belangrijk, maar vervangt de noodzakelijke verhitting niet.
14. Kun je rauwe melk gebruiken om zelf yoghurt of kaas te maken?
Ja, maar rauwe melk vraagt daarbij extra aandacht.
Wanneer je zelf yoghurt of kaas maakt, moet je rekening houden met de risico's van de uitgangsmelk en met de temperatuur tijdens de bereiding.
Gebruik voor eenvoudige thuisrecepten bij voorkeur gepasteuriseerde melk.
Dat is een veiligere en praktischere keuze.
Alleen fermenteren of zuur toevoegen is geen betrouwbare garantie dat ziekteverwekkers worden gedood.
Volg bij het zelf maken van zuivel een betrouwbaar recept met duidelijke temperatuur- en hygiënevoorschriften.
15. Kun je aan rauwe melk ruiken of deze veilig is?
Nee.
Melk kan er normaal uitzien en fris ruiken terwijl er toch ziekteverwekkende bacteriën aanwezig zijn.
Ook proeven geeft geen betrouwbare zekerheid.
Gebruik geur en smaak daarom niet om te bepalen of rauwe melk zonder koken gedronken kan worden.
Bij duidelijke tekenen van bederf moet je het product weggooien.
Koken is geen oplossing om bedorven melk alsnog geschikt te maken voor consumptie.
16. Praktische tip voor mensen met MS
Een veilige keuze kan ook veel energie besparen.
Gebruik voor dagelijkse gerechten bij voorkeur gepasteuriseerde melk.
Deze is direct klaar voor gebruik en hoeft niet eerst gekookt te worden.
Ook gepasteuriseerde yoghurt, kwark en kaas zijn gemakkelijk verkrijgbaar.
Kies wanneer nodig voor kleinere verpakkingen, zodat je minder hoeft te tillen en minder producten na openen overhoudt.
Gebruik je rauwe melk van de boerderij?
Laat iemand helpen bij het verhitten en afkoelen wanneer het hanteren van een pan met hete melk te zwaar of onveilig is.
Een pan met twee stevige handgrepen kan extra stabiliteit bieden.
Voor ovengerechten kun je ook kiezen voor gepasteuriseerde kaas die al is geraspt of gesneden.
Zo verminder je het aantal handelingen en kun je toch genieten van een smakelijke maaltijd.
Kort onthouden
Rauwe melk is niet gepasteuriseerd of gesteriliseerd. Rauwe melk kan ziekteverwekkende bacteriën bevatten. Campylobacter, Salmonella, E. coli en Listeria zijn belangrijke risico's. Je kunt niet zien, ruiken of proeven of rauwe melk veilig is. Kook rauwe melk altijd voordat je deze gebruikt. Gepasteuriseerde melk is de veiligere keuze. Rauwe melk is niet overtuigend gezonder dan gepasteuriseerde melk. Rauwmelkse kaas herken je onder andere aan 'rauwe melk' of 'au lait cru'. Zachte rauwmelkse kazen vormen doorgaans een groter risico dan harde, gerijpte kazen. Voor kwetsbare groepen gelden extra voorzorgsmaatregelen. Sommige MS-behandelingen kunnen de afweer beïnvloeden. Volledig verhitten vermindert het risico op ziekteverwekkende bacteriën. Bewaar gekoelde zuivel bij ongeveer 4 °C. Vervoer rauwe melk uit een melktap gekoeld. Gebruik bij zelfgemaakte zuivel bij voorkeur gepasteuriseerde melk. Een veilige en eenvoudige productkeuze kan ook energie besparen.
De belangrijkste boodschap
Rauwe melk en rauwmelkse kaas kunnen bijzondere smaken hebben, maar ze vragen om extra aandacht voor voedselveiligheid.
Rauwe melk moet vóór consumptie altijd worden gekookt.
Bij rauwmelkse kaas hangt het risico onder andere af van de kaassoort en de bereiding.
Vooral zwangere vrouwen, jonge kinderen, ouderen en mensen met een verminderde weerstand moeten voorzichtig zijn.
Door gepasteuriseerde producten te kiezen, zuivel goed te bewaren en risicovolle producten volledig te verhitten, kun je veilig blijven genieten van melk en kaas.
Bronnen: Voedingscentrum Is rauwe melk gezond?, Kaas en 5x veilig met zuivel.
