Voedselveiligheid

Hygiëne & kruisbesmetting

Een initiatief van Koken met MS

Zoekt eerst in titels; korte zoektermen (tot 3 letters) alleen daar. Langere termen doorzoeken ook de uitlegtekst (bijv. zouten, snijden, bewaren).

Kruisbesmetting via keukengerei

Safe Kitchen Tools  Avoiding Cross Contamination

Kruisbesmetting via keukengerei: gebruik je dezelfde spatel, tang of hetzelfde mes?

Tijdens het koken gebruiken we voortdurend messen, spatels, lepels, vorken en serveertangen.

Maar wist je dat keukengerei een belangrijke rol kan spelen bij het verspreiden van ziekteverwekkende bacteriën?

Een spatel waarmee je rauwe kip hebt aangeraakt, kan bijvoorbeeld bacteriën overbrengen op de kip die inmiddels volledig gaar is.

Daarom is het belangrijk om rauwe en bereide voedingsmiddelen ook bij het gebruik van keukengerei gescheiden te houden.

Wat is kruisbesmetting via keukengerei?

Kruisbesmetting ontstaat wanneer bacteriën of andere ziekteverwekkers van het ene voedingsmiddel op het andere terechtkomen.

Dat kan gebeuren via:

Messen. Spatels. Serveertangen. Vorken en lepels. Kwasten voor marinades. Vleesthermometers. Borden en schalen.

Vooral wanneer keukengerei eerst met rauwe dierlijke producten in aanraking komt en daarna met voedsel dat direct gegeten wordt, ontstaat een risico.

1. Dezelfde spatel gebruiken voor rauw en gaar vlees

Stel je voor dat je kipfilet bakt.

Je legt de rauwe kip met een spatel in de pan en draait het vlees tijdens het bakken om.

Wanneer de kip gaar is, gebruik je dezelfde spatel om het vlees op een schoon bord te leggen.

Dat lijkt logisch, maar de spatel kan nog bacteriën bevatten die afkomstig zijn van de rauwe kip.

Het feit dat de spatel tijdens het bakken in de buurt van de hete pan is geweest, betekent niet automatisch dat alle delen voldoende zijn verhit.

De veiligste oplossing is om voor het serveren een schone spatel te gebruiken.

Je kunt de gebruikte spatel ook eerst grondig afwassen.

2. Gebruik aparte tangen bij de barbecue

Bij barbecueën komt kruisbesmetting regelmatig voor.

Je gebruikt bijvoorbeeld een tang om rauwe hamburgers op het rooster te leggen.

Even later pak je met dezelfde tang de gare hamburgers van de barbecue.

Daarmee kunnen bacteriën van het rauwe vlees op het bereide vlees terechtkomen.

Gebruik daarom bij voorkeur twee tangen:

Eén tang voor rauw vlees.

Eén schone tang voor gaar vlees.

Je kunt ze eventueel duidelijk van elkaar onderscheiden.

Dit geldt ook voor kip, vis en andere producten die goed verhit moeten worden.

3. Leg gaar vlees nooit terug op een bord met rauwe vleessappen

Ook borden en schalen kunnen ziekteverwekkers overbrengen.

Een bord waarop rauwe kip heeft gelegen, kan besmet zijn met bacteriën.

Wanneer je de gare kip op hetzelfde ongewassen bord legt, kan het vlees opnieuw besmet raken.

Gebruik daarom een schoon bord voor bereid vlees.

Hetzelfde geldt voor schalen waarop rauwe vis of hamburgers hebben gelegen.

4. Let op messen tijdens het koken

Een mes waarmee je rauw vlees hebt gesneden, moet eerst worden schoongemaakt voordat je het gebruikt voor andere ingrediënten die direct gegeten worden.

Denk bijvoorbeeld aan:

Tomaten voor een salade. Komkommer. Brood. Kaas. Fruit. Verse kruiden die rauw worden gebruikt.

Het is niet noodzakelijk om voor ieder ingrediënt een nieuw mes te gebruiken.

Een grondig gereinigd mes kan veilig opnieuw worden gebruikt.

5. Een vleesthermometer moet ook schoon blijven

Een digitale vleesthermometer is handig om te controleren of vlees en gevogelte voldoende gaar zijn.

Maar ook de meetpen kan met rauw of onvoldoende gaar vlees in aanraking komen.

Reinig de meetpen daarom volgens de gebruiksaanwijzing voordat je deze opnieuw gebruikt of in ander voedsel steekt.

Gebruik een thermometer nooit zonder schoonmaken achtereenvolgens in rauwe en direct eetbare producten.

Zo voorkom je dat de thermometer zelf een bron van kruisbesmetting wordt.

6. Let op lepels waarmee je proeft

Tijdens het koken wil je natuurlijk weten of een gerecht goed op smaak is.

Gebruik daarvoor een schone proeflepel.

Stop een lepel waarmee je hebt geproefd niet opnieuw in een gerecht dat zonder verdere verhitting wordt geserveerd.

Zo voorkom je dat micro-organismen vanuit je mond in het gerecht terechtkomen.

Gebruik ook geen proeflepel die eerder met rauw vlees of rauw ei in aanraking is geweest.

7. Keukengerei bij salades en koude gerechten

Bij salades en koude gerechten is extra aandacht belangrijk.

Deze gerechten worden meestal niet meer verhit voordat je ze eet.

Bacteriën die via een besmet mes, een lepel of een tang op de salade terechtkomen, worden daardoor niet alsnog door verhitting gedood.

Gebruik voor salades en andere direct eetbare producten altijd schoon keukengerei.

8. Hoe maak je keukengerei veilig schoon?

Gebruik warm water en afwasmiddel.

Maak niet alleen het gedeelte schoon dat het voedsel raakt, maar ook de handgrepen en verbindingen waar voedselresten kunnen achterblijven.

Spoel goed af en laat het materiaal drogen.

Keukengerei dat geschikt is voor de vaatwasser kun je volgens de aanwijzingen van de fabrikant daarin reinigen.

Let bij tangen, spatels en ander samengesteld keukengerei vooral op naden en moeilijk bereikbare plekken.

Beschadigd keukengerei dat niet meer goed schoon te maken is, kun je beter vervangen.

9. Heb je voor rauw en gaar voedsel aparte sets nodig?

Nee, dat is niet altijd noodzakelijk.

Het belangrijkste is dat keukengerei goed wordt schoongemaakt voordat je het voor andere voedingsmiddelen gebruikt.

Toch kan het praktisch zijn om tijdens het koken twee spatels of tangen klaar te leggen.

Vooral bij barbecueën of het bereiden van meerdere gerechten tegelijk helpt dit om vergissingen te voorkomen.

10. Denk ook aan het serveren

Kruisbesmetting kan zelfs ontstaan nadat het eten klaar is.

Bijvoorbeeld wanneer een serveertang eerst met rauwe ingrediënten in aanraking is geweest en daarna wordt gebruikt voor een bereid gerecht.

Zorg daarom dat het keukengerei waarmee je eten serveert schoon is.

Leg voor een buffet of barbecue de serveermaterialen vooraf klaar.

Praktische tip voor mensen met MS

Een goede voorbereiding voorkomt onnodige handelingen tijdens het koken.

Leg voordat je begint twee spatels of serveertangen klaar wanneer je rauw vlees of gevogelte gaat bereiden.

Gebruik de eerste voor het rauwe product en de tweede voor het serveren.

Zo hoef je tijdens het koken niet steeds naar de gootsteen om dezelfde spatel af te wassen.

Kies bij voorkeur lichtgewicht keukengerei met een comfortabele, stevige handgreep.

Een tang die gemakkelijk te bedienen is, kan vooral prettig zijn wanneer je minder kracht in je handen hebt.

Door vooraf je materialen klaar te leggen, werk je overzichtelijker, veiliger en met minder energie.

Kort onthouden

Keukengerei kan ziekteverwekkers overbrengen. Gebruik geen ongewassen spatel achtereenvolgens voor rauw en gaar vlees. Gebruik bij barbecueën bij voorkeur aparte tangen. Leg gaar vlees nooit terug op een bord met rauwe vleessappen. Maak messen schoon voordat je andere ingrediënten gaat snijden. Reinig de meetpen van een vleesthermometer wanneer dat nodig is. Gebruik een schone lepel om gerechten te proeven. Let extra op bij salades en andere direct eetbare producten. Reinig keukengerei met warm water en afwasmiddel. Controleer ook naden en handgrepen. Aparte sets zijn handig, maar niet altijd noodzakelijk. Leg schoon serveergerei vooraf klaar.

De belangrijkste boodschap

Niet alleen je handen en snijplanken kunnen bacteriën verspreiden. Ook messen, spatels, tangen en ander keukengerei kunnen kruisbesmetting veroorzaken.

Gebruik daarom schoon keukengerei wanneer je van rauwe naar bereide of direct eetbare voedingsmiddelen overstapt.

Bronnen: Voedingscentrum en FoodSafety.gov.