Voedselveiligheid
Rijst, pasta & granen
Een initiatief van Koken met MS
Zoekt eerst in titels; korte zoektermen (tot 3 letters) alleen daar. Langere termen doorzoeken ook de uitlegtekst (bijv. zouten, snijden, bewaren).
Arseen in rijst

Arseen in rijst: is rijst veilig en hoe beperk je de hoeveelheid?
Rijst is wereldwijd een van de meest gegeten voedingsmiddelen. Van basmatirijst en pandanrijst tot zilvervliesrijst en risottorijst: we gebruiken het in talloze gerechten.
Maar wist je dat rijst van nature arseen kan bevatten? Dit is een stof die vanuit de bodem en het water door de rijstplant wordt opgenomen.
Betekent dit dat je beter geen rijst meer kunt eten? Nee. Rijst past prima binnen een gezond en gevarieerd voedingspatroon. Wel zijn er een paar eenvoudige manieren om de blootstelling aan arseen te beperken.
Wat is arseen?
Arseen, ook wel arsenicum genoemd, is een element dat van nature voorkomt in de bodem, gesteenten en het grondwater.
Er bestaan verschillende vormen van arseen. Vooral anorganisch arseen is schadelijk voor de gezondheid.
Rijstplanten kunnen arseen opnemen uit het water en de bodem waarin ze groeien. Daardoor kan arseen uiteindelijk in de rijstkorrels terechtkomen.
Waarom is te veel arseen ongezond?
Bij arseen gaat het vooral om langdurige blootstelling.
Wanneer iemand gedurende lange tijd te veel anorganisch arseen binnenkrijgt, kan dat schadelijk zijn voor de gezondheid en het risico op bepaalde vormen van kanker verhogen.
Dat betekent niet dat je ziek wordt van één bord rijst.
Het gaat vooral om hoeveel arseen je gedurende langere tijd via je totale voeding binnenkrijgt.
Zit er in alle rijst arseen?
In verschillende rijstsoorten kunnen wisselende hoeveelheden arseen voorkomen.
De hoeveelheid hangt onder andere af van de bodem, het water en de omstandigheden waarin de rijst is geteeld.
Je kunt aan de kleur, geur of smaak van rijst niet herkennen hoeveel arseen erin zit.
Is zilvervliesrijst nog steeds gezond?
Ja.
Zilvervliesrijst bevat vezels, vitamines en mineralen en past binnen de Schijf van Vijf.
Het is niet nodig om zilvervliesrijst vanwege arseen volledig te vermijden.
Het Voedingscentrum adviseert vooral om af te wisselen met andere graanproducten en aardappelen.
Kun je arseen uit rijst wassen?
Door rijst vóór het koken met water te spoelen, kun je een deel van het aanwezige arseen verwijderen.
Gebruik hiervoor schoon, koud drinkwater.
Spoelen verwijdert echter niet alle arseen uit de rijstkorrels.
Het blijft dus belangrijk om gevarieerd te eten.
Helpt koken in veel water?
Ja, dat kan helpen.
Het Voedingscentrum adviseert dat je uit voorzorg rijst kunt koken in ruim voldoende water.
Een deel van het arseen kan tijdens het koken in het water terechtkomen.
Wanneer je het overtollige kookwater daarna afgiet, verwijder je ook een deel van dat arseen.
Houd er rekening mee dat bij koken in veel water ook sommige voedingsstoffen verloren kunnen gaan.
Is rijst koken met de absorptiemethode verkeerd?
Nee.
Bij de absorptiemethode gebruik je precies genoeg water om door de rijst te laten opnemen. Dat is een gebruikelijke bereidingswijze.
Wil je specifiek de hoeveelheid arseen beperken, dan kun je ervoor kiezen de rijst eerst te wassen en vervolgens in ruim water te koken en af te gieten.
Het is een aanvullende voorzorgsmaatregel, geen reden om rijstbereiding op andere manieren automatisch onveilig te noemen.
Hoe zit het met rijstwafels en rijstebloem?
Arseen kan ook voorkomen in producten die van rijst worden gemaakt.
Denk bijvoorbeeld aan:
Rijstwafels. Rijstcrackers. Rijstebloem. Rijstepap. Rijstdrank. Andere producten waarin veel rijst is verwerkt.
Vooral wanneer iemand dagelijks meerdere rijstproducten eet, kan de totale inname oplopen.
Extra aandacht voor baby's en jonge kinderen
Kinderen hebben een lager lichaamsgewicht dan volwassenen. Daardoor kunnen zij naar verhouding meer arseen binnenkrijgen.
Het Voedingscentrum adviseert daarom uit voorzorg om kinderen niet iedere dag rijst of rijstproducten te geven.
Dat betekent niet dat een kind nooit een rijstwafel of rijstepap mag eten.
Het belangrijkste is afwisseling.
Geef bijvoorbeeld de ene dag een rijstwafel en kies op andere dagen voor fruit, brood, yoghurt of een ander geschikt tussendoortje.
Ook rijstebloempap kun je afwisselen met andere geschikte graanpap.
Wordt rijst gecontroleerd?
Ja.
Binnen de Europese Unie gelden wettelijke maximumgehalten voor anorganisch arseen in rijst en verschillende rijstproducten.
Voor bepaalde producten die bedoeld zijn voor baby's en jonge kinderen gelden strengere normen.
De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit houdt toezicht op de naleving van deze regels.
Je hoeft dus niet bij iedere verpakking rijst zelf te onderzoeken of deze veilig is.
Het belangrijkste advies: varieer
Je hoeft rijst niet uit je voedingspatroon te schrappen.
Wissel rijst bijvoorbeeld af met:
Volkorenpasta. Aardappelen. Bulgur. Volkoren couscous. Quinoa. Andere geschikte graanproducten.
Zo profiteer je van verschillende voedingsstoffen en voorkom je dat je voortdurend dezelfde ongewenste stoffen binnenkrijgt.
Praktische tip voor mensen met MS
Koken met minder energie begint vaak bij een goede voorbereiding.
Maak bijvoorbeeld een eenvoudige weekplanning waarin je niet iedere dag rijst gebruikt.
Maandag: rijst met groenten.
Woensdag: volkorenpasta.
Vrijdag: aardappelen met groenten.
Zondag: bulgur of couscous.
Gebruik je rijst en wil je de hoeveelheid arseen beperken? Spoel de rijst dan vooraf en kook hem eventueel in ruim water.
Kies een pan die je gemakkelijk kunt hanteren. Een zware pan met kokend water afgieten kan lastig en gevaarlijk zijn. Gebruik zo nodig een stabiel vergiet in de gootsteen en vraag hulp als tillen moeilijk gaat.
Voedselveiligheid moet het koken gemakkelijker maken, niet ingewikkelder.
Kort onthouden
Rijst kan van nature arseen bevatten. Vooral langdurig te veel anorganisch arseen binnenkrijgen is ongezond. Rijst blijft onderdeel van een gezond en gevarieerd voedingspatroon. Ook zilvervliesrijst kun je gewoon blijven eten. Rijst wassen kan een deel van het arseen verwijderen. Koken in ruim water en afgieten kan de hoeveelheid verder beperken. Niet alle arseen verdwijnt door wassen of koken. Geef jonge kinderen uit voorzorg niet iedere dag rijstproducten. Wissel rijst af met andere graanproducten en aardappelen. In Europa gelden wettelijke normen voor arseen in voedingsmiddelen.
De belangrijkste boodschap:
Rijst is niet iets waarvoor je bang hoeft te zijn. Door gevarieerd te eten en eventueel de rijst te wassen en in ruim water te koken, kun je de blootstelling aan arseen beperken.
Bronnen: Voedingscentrum, Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit en Europese voedselveiligheidsregelgeving.
