Voedselveiligheid

Rijst, pasta & granen

Een initiatief van Koken met MS

Zoekt eerst in titels; korte zoektermen (tot 3 letters) alleen daar. Langere termen doorzoeken ook de uitlegtekst (bijv. zouten, snijden, bewaren).

Acrylamide in brood

Acrylamide  Choosing Golden Toast

Acrylamide in brood, toast en ontbijtgranen: waarom licht roosteren beter is

Een heerlijk geroosterd boterhammetje bij het ontbijt, een knapperige tosti of een schaaltje ontbijtgranen. Het zijn producten die we regelmatig eten.

Maar bij het bakken en roosteren van zetmeelrijke voedingsmiddelen kan acrylamide ontstaan. Dit is een stof waarvan wordt vermoed dat langdurige blootstelling schadelijk kan zijn voor de gezondheid.

Het goede nieuws? Met een paar eenvoudige aanpassingen kun je de vorming van acrylamide bij het roosteren van brood beperken.

Wat is acrylamide?

Acrylamide ontstaat wanneer bepaalde suikers en het aminozuur asparagine bij hoge temperaturen met elkaar reageren.

Dit gebeurt vooral bij droge verhitting boven ongeveer 120 °C, bijvoorbeeld tijdens bakken, roosteren en grillen.

De reactie zorgt mede voor de bruine kleur en de geroosterde smaak die we lekker vinden.

Tegelijkertijd kan daarbij acrylamide ontstaan.

Waarom is acrylamide een aandachtspunt?

Uit dieronderzoek blijkt dat acrylamide schadelijk kan zijn en kanker kan veroorzaken.

Bij mensen is het verband tussen acrylamide in voeding en kanker minder duidelijk aangetoond.

Toch adviseren voedselveiligheidsorganisaties om de inname zo veel mogelijk te beperken.

Het gaat vooral om langdurige blootstelling, niet om één keer een donker geroosterde boterham eten.

Waarom bevat geroosterd brood meer acrylamide?

Tijdens het roosteren wordt het broodoppervlak sterk verhit.

Hoe langer en donkerder het brood wordt geroosterd, hoe meer acrylamide er doorgaans kan ontstaan.

Daarom is er een belangrijk verschil tussen:

Licht geroosterd brood: doorgaans minder acrylamide.

Donkerbruin geroosterd brood: doorgaans meer acrylamide.

Zwart of verbrand brood: vermijden.

Het Voedingscentrum adviseert brood zo licht mogelijk te roosteren.

Hoe rooster je brood het beste?

Gebruik een lage tot middelmatige stand van de broodrooster.

Controleer hoe snel jouw broodrooster werkt.

Haal het brood eruit wanneer het licht goudkleurig en knapperig is.

Je hoeft brood niet donkerbruin te roosteren om een lekkere, krokante boterham te krijgen.

Is gewoon brood ook een risico?

Ook tijdens het bakken van brood kan acrylamide ontstaan, vooral in de korst.

Dat betekent niet dat je de korst van gewoon brood moet verwijderen.

Brood, en vooral volkorenbrood, blijft een waardevol onderdeel van een gezond voedingspatroon.

Het belangrijkste advies is om brood niet onnodig donker te bakken of opnieuw sterk te roosteren.

Hoe zit het met tosti's?

Een tosti wordt vaak in een contactgrill, koekenpan of tostiapparaat bereid.

Door de hoge temperatuur kan de buitenkant snel donker worden.

Daarom geldt ook hier:

Rooster een tosti licht goudbruin in plaats van donkerbruin of zwart.

Gebruik niet meer hitte dan nodig.

Controleer of de vulling voldoende warm is en volg bij ingrediënten die goed verhit moeten worden de bijbehorende bereidingsadviezen.

Een licht geroosterde tosti kan net zo lekker en knapperig zijn.

Acrylamide in crackers en beschuit

Ook crackers, beschuit en andere droge graanproducten kunnen acrylamide bevatten.

Deze producten worden tijdens de productie gebakken of geroosterd.

De hoeveelheid acrylamide hangt onder andere af van de ingrediënten, temperatuur en bereidingstijd.

Je hoeft crackers en beschuit daarom niet te vermijden.

Wel is het verstandig om gevarieerd te eten en producten niet onnodig opnieuw donker te roosteren.

Hoe zit het met ontbijtgranen?

Acrylamide kan ook voorkomen in ontbijtgranen, zoals bepaalde soorten krokante muesli, geroosterde granen en ontbijtflakes.

De stof kan tijdens de industriële verhitting van de ingrediënten ontstaan.

Als consument kun je de hoeveelheid acrylamide in een kant-en-klaar ontbijtproduct niet betrouwbaar beoordelen aan de kleur.

Gelukkig moeten producenten in Europa maatregelen nemen om de vorming van acrylamide te beperken.

Zijn havermout en havervlokken een goede keuze?

Gewone havervlokken kun je eenvoudig bereiden met melk, water of een plantaardige drank.

Bij koken in waterige omstandigheden ontstaat normaal gesproken geen nieuwe acrylamide zoals bij droog roosteren.

Dat maakt havermout een praktische afwisseling voor sterk geroosterde ontbijtproducten.

Het betekent niet dat alle havervlokken gegarandeerd volledig vrij zijn van acrylamide, want de verwerking vóór aankoop kan verschillen.

Moet je donker geroosterd brood weggooien?

Een boterham die iets donkerder is geworden, betekent niet automatisch dat je er ziek van wordt.

Maar is brood sterk aangebrand of zwart geworden, dan kun je het beter niet eten.

Voorkomen is gemakkelijker dan achteraf verbrande stukken verwijderen.

Zet de broodrooster daarom liever iets lager en controleer de kleur.

Geldt dit ook voor glutenvrij brood?

Ja.

Acrylamide kan ontstaan in verschillende zetmeelrijke producten. Dat is niet afhankelijk van de aanwezigheid van gluten.

Ook glutenvrij brood kan daarom acrylamide bevatten wanneer het sterk wordt verhit.

Hetzelfde advies geldt: rooster licht en voorkom verbranden.

Wat doet de Europese Unie?

Binnen de Europese Unie moeten producenten van onder andere brood, koekjes, crackers en ontbijtgranen maatregelen nemen om de vorming van acrylamide te verminderen.

Er zijn hiervoor referentieniveaus vastgesteld die bedrijven gebruiken om hun productieprocessen te beoordelen en waar nodig te verbeteren.

Deze referentieniveaus zijn geen garantie dat een product volledig acrylamidevrij is.

De NVWA houdt in Nederland toezicht op de naleving van de regelgeving.

Praktische tip voor mensen met MS

Een broodrooster met instelbare bruiningsstand en automatische uitschakeling kan het ontbijt gemakkelijker maken.

Stel de broodrooster één keer in op een stand waarbij jouw favoriete brood licht goudkleurig wordt.

Zo hoef je niet voortdurend te controleren of het brood al klaar is.

Een broodrooster met een handige uitneemfunctie kan bovendien voorkomen dat je met je vingers dicht bij de hete elementen moet komen.

Maak je een tosti? Gebruik eventueel een timer, zodat je niet steeds hoeft te kijken of het brood al voldoende is geroosterd.

Dat bespaart handelingen en helpt voorkomen dat het brood aanbrandt.

Kort onthouden

Acrylamide kan ontstaan bij het bakken en roosteren van zetmeelrijke producten. Vooral langdurige blootstelling is een aandachtspunt. Hoe donkerder geroosterd brood, hoe meer acrylamide er doorgaans kan ontstaan. Rooster brood daarom licht goudkleurig. Voorkom zwarte of verbrande stukken. Ook in crackers, beschuit en ontbijtgranen kan acrylamide voorkomen. Koken in water veroorzaakt normaal gesproken geen nieuwe acrylamidevorming. Ook glutenvrije graanproducten kunnen acrylamide bevatten. In Europa gelden maatregelen om de hoeveelheid acrylamide in voedingsmiddelen te beperken. Blijf gevarieerd eten en vermijd onnodig donker bakken en roosteren.

De belangrijkste boodschap

Een knapperig geroosterd broodje hoeft niet donkerbruin te zijn. Door brood en tosti's licht te roosteren, kun je de vorming van acrylamide beperken zonder in te leveren op smaak.

Bronnen: Voedingscentrum, Food Standards Agency en Europese regelgeving over acrylamide.