Van Bron tot Product
Olijven, olijfolie en olijfproducten
Een initiatief van Koken met MS
Zoekt eerst in titels; korte zoektermen (tot 3 letters) alleen daar. Langere termen doorzoeken ook de uitlegtekst (bijv. zouten, snijden, bewaren).
Olijven en olijfolie – van olijfboom tot eindproduct

Olijfolie is een van de bekendste en meest gebruikte oliën ter wereld. Vooral in de mediterrane keuken speelt olijfolie een belangrijke rol.
Maar de olijfboom levert veel meer op dan alleen olie.
Van groene en zwarte tafelolijven tot extra vierge olijfolie, geraffineerde olijfolie, tapenade, olijvenpasta, olijfzeep en producten van olijfhout: uit één bijzondere boom kunnen verrassend veel verschillende producten ontstaan.
Voordat een fles olijfolie in de supermarkt staat, heeft deze een uitgebreid proces doorlopen.
Het begint bij de olijfboom, die jarenlang wordt verzorgd voordat de vruchten worden geoogst. Daarna worden de olijven gesorteerd, gereinigd en verwerkt. Voor olijfolie worden ze fijngemalen en wordt de olie gescheiden van het vruchtwater en de vaste bestanddelen.
Andere olijven worden juist behandeld om als tafelolijf gegeten te kunnen worden.
In deze aflevering van Van bron tot product ontdekken we waar olijven vandaan komen, hoe olijfolie wordt gemaakt, wat het verschil is tussen extra vierge en gewone olijfolie en welke andere producten uit de olijfboom ontstaan.
Ook besteden we aandacht aan voedingswaarde, voedselveiligheid, kwaliteit, duurzaamheid en praktische kooktips voor mensen met MS.
Waar begint olijfolie?
Olijfolie wordt gewonnen uit de vruchten van de olijfboom.
De wetenschappelijke naam van de olijfboom is Olea europaea.
De boom behoort tot de olijffamilie.
Olijfbomen worden al duizenden jaren verbouwd rond de Middellandse Zee.
De olijfteelt heeft een lange geschiedenis in onder andere Griekenland, het Midden-Oosten, Noord-Afrika, Italië en Spanje.
Tegenwoordig worden olijven ook verbouwd in andere gebieden met een geschikt klimaat.
Belangrijke olijfolieproducerende landen zijn:
Spanje Italië Griekenland Turkije Tunesië Portugal Marokko Syrië Algerije
Ook buiten het Middellandse Zeegebied worden olijven geteeld, bijvoorbeeld in Californië, Chili, Argentinië, Zuid-Afrika en Australië.
De olijfboom groeit goed in gebieden met warme, droge zomers en relatief milde winters.
Stap 1 Het kweken van olijfbomen:
De teelt begint met het selecteren van geschikte olijfbomen.
Olijfbomen kunnen uit zaden worden opgekweekt, maar voor commerciële teelt worden vaak stekken of andere vegetatieve vermeerderingsmethoden gebruikt.
Hierdoor blijven de gewenste eigenschappen van het ras behouden.
De jonge bomen worden meestal eerst in een kwekerij verzorgd.
Daar krijgen ze voldoende water, voedingsstoffen en bescherming.
Wanneer de bomen voldoende ontwikkeld zijn, worden ze uitgeplant.
Stap 2 Het aanleggen van een olijfgaard:
Een olijfgaard is een landbouwgebied waar olijfbomen worden geteeld.
De boer houdt rekening met:
Bodemkwaliteit Zonlicht Temperatuur Waterbeschikbaarheid Afwatering Wind Plantafstand Geschiktheid voor machinale oogst
Er bestaan traditionele olijfgaarden met relatief grote afstanden tussen de bomen.
Daarnaast bestaan intensieve en zeer intensieve teeltsystemen.
Bij moderne teeltsystemen worden bomen soms in lange rijen geplant.
Hierdoor kunnen bepaalde werkzaamheden gemakkelijker machinaal worden uitgevoerd.
Stap 3 De groei van de olijfboom:
Olijfbomen kunnen zeer oud worden.
Sommige bomen worden honderden jaren oud.
De boom heeft smalle, leerachtige bladeren met een grijsgroene kleur.
Deze bladeren zijn aangepast aan warme en relatief droge omstandigheden.
De wortels nemen water en voedingsstoffen op.
Via fotosynthese produceert de boom suikers die nodig zijn voor groei en vruchtontwikkeling.
Jonge olijfbomen hebben meestal enkele jaren nodig voordat ze een betekenisvolle oogst produceren.
Stap 4 Het snoeien:
Olijfbomen worden regelmatig gesnoeid.
Snoeien helpt om de vorm en groei van de boom te beheersen.
Ook kan het zorgen voor een betere verdeling van zonlicht en lucht tussen de takken.
Een goed onderhouden boomgaard maakt het oogsten gemakkelijker.
Olijfbomen kunnen afwisselend veel en weinig vruchten produceren.
Dit verschijnsel wordt beurtjaardracht genoemd.
Snoeien en goed boomgaardbeheer kunnen helpen om de productie gelijkmatiger te maken.
Stap 5 De bloei:
In het voorjaar ontwikkelen olijfbomen kleine bloemen.
Deze zijn meestal witachtig of crèmekleurig.
De bloeiperiode hangt af van het klimaat en de regio.
Olijfbomen worden voornamelijk door de wind bestoven.
Sommige rassen kunnen zichzelf bestuiven.
Andere rassen profiteren van kruisbestuiving met geschikte andere olijfrassen.
Na een succesvolle bevruchting kan een bloem uitgroeien tot een olijf.
Stap 6 De vorming van de olijf:
Na de bloei ontwikkelen zich kleine groene vruchten.
De olijf is botanisch gezien een steenvrucht.
Binnenin bevindt zich een harde pit met daarin het zaad.
Rondom de pit zit het vruchtvlees.
Tijdens de groei worden onder andere water, suikers en vetten opgeslagen.
De hoeveelheid olie in de vrucht neemt tijdens de ontwikkeling toe.
Stap 7 Het rijpen:
Olijven veranderen tijdens het rijpen van kleur.
Veel olijven zijn aanvankelijk groen.
Later kunnen ze verkleuren naar:
Geelgroen Roodachtig Paars Donkerpaars Zwart
De uiteindelijke kleur hangt af van het ras en de rijpheid.
Niet iedere olijf wordt pas geoogst wanneer deze volledig donker is.
Het oogstmoment hangt af van het gewenste product.
Groene olijven worden meestal eerder geoogst.
Voor olieproductie kan de teler kiezen voor een vroegere of latere oogst.
Stap 8 Het kiezen van het oogstmoment:
Het oogstmoment heeft veel invloed op de uiteindelijke olijfolie.
Vroeg geoogste olijven kunnen een olie opleveren met een uitgesproken groene, fruitige en soms bittere of peperige smaak.
Later geoogste olijven kunnen een mildere olie opleveren.
De uiteindelijke smaak hangt daarnaast af van:
Het olijfras Het klimaat De bodem De gezondheid van de vruchten De verwerking De opslag
De boer probeert een geschikte balans te vinden tussen opbrengst en kwaliteit.
Stap 9 Het oogsten:
Olijven worden handmatig of machinaal geoogst.
Handmatige oogst
Bij handmatige oogst worden olijven voorzichtig geplukt of met speciaal gereedschap van de takken gehaald.
Deze methode kan geschikt zijn voor bepaalde traditionele olijfgaarden.
Oogsten met schudmachines
Bij sommige teeltsystemen worden bomen of takken geschud.
De olijven vallen vervolgens in netten of opvangsystemen.
Machinale oogst
In moderne olijfgaarden kunnen speciale oogstmachines worden gebruikt.
Deze verzamelen de olijven terwijl ze langs de bomen rijden.
Voor kwaliteitsolie is het belangrijk om de olijven zo weinig mogelijk te beschadigen.
Stap 10 Het transport naar de olijfmolen:
Na de oogst worden olijven naar een verwerkingsbedrijf gebracht.
Dit wordt vaak een olijfmolen genoemd.
Voor hoogwaardige olijfolie is een snelle verwerking belangrijk.
Beschadigde olijven kunnen namelijk sneller ongewenste veranderingen ondergaan.
Ook langdurige opslag bij hoge temperaturen kan de kwaliteit verminderen.
Daarom worden olijven voor goede olijfolie vaak zo snel mogelijk na de oogst verwerkt.
Stap 11 Het controleren en sorteren:
Bij aankomst worden de olijven gecontroleerd.
Daarbij wordt onder andere gekeken naar:
Rijpheid Beschadigingen Schimmelvorming Vervuiling Bladeren Takjes Algemene kwaliteit
Olijven die niet geschikt zijn voor hoogwaardige olie kunnen worden uitgesorteerd.
De kwaliteit van de grondstof is belangrijk voor de uiteindelijke kwaliteit van de olie.
Stap 12 Het verwijderen van bladeren en takjes:
Voor het persen worden bladeren, takjes en andere ongewenste materialen verwijderd.
Dit gebeurt vaak met luchtstromen en sorteermachines.
Hierdoor blijven voornamelijk de olijven over.
Een goede reiniging helpt om vervuiling en ongewenste smaken te voorkomen.
Stap 13 Het wassen:
De olijven worden indien nodig gewassen.
Daarbij worden stof, aarde en andere verontreinigingen verwijderd.
Het gebruikte water moet geschikt zijn voor voedselverwerking.
Na het wassen gaan de olijven verder naar de maalinstallatie.
Stap 14 Het malen van olijven:
Voor olijfolie worden de olijven fijngemaakt.
Bij moderne productie gebeurt dit meestal met mechanische maalsystemen.
Vaak worden de olijven inclusief de pit vermalen.
Hierdoor ontstaat een dikke pasta.
Deze bestaat uit:
Vruchtvlees Olie Water Fijngemaakte pitdelen Andere natuurlijke bestanddelen
Deze massa wordt olijvenpasta genoemd.
Stap 15 Het kneden van de olijvenpasta:
Na het malen wordt de pasta voorzichtig gemengd.
Dit proces heet malaxatie.
Tijdens het mengen kunnen kleine oliedruppeltjes samenkomen tot grotere druppels.
Daardoor wordt het gemakkelijker om de olie later te scheiden.
De temperatuur en duur van het mengen worden zorgvuldig gecontroleerd.
Te veel warmte of een te lange verwerking kan bepaalde kwaliteitskenmerken beïnvloeden.
Stap 16 Het scheiden van de olijfolie:
Na het mengen moet de olie worden gescheiden van de andere bestanddelen.
Tegenwoordig gebeurt dit meestal met centrifuges.
Een centrifuge draait de olijvenpasta met hoge snelheid rond.
Door verschillen in dichtheid kunnen de bestanddelen van elkaar worden gescheiden.
Hierdoor ontstaan verschillende fracties:
Olijfolie Waterige bestanddelen Vaste resten
Bij bepaalde systemen worden olie en water in een aanvullende stap verder gescheiden.
Traditioneel werd olijvenpasta ook met behulp van persen verwerkt.
Stap 17 Wat betekent koudgeperst:
De term koudgeperst wordt vaak gebruikt bij olijfolie.
Bij moderne olijfoliemolens wordt de olie echter meestal niet met traditionele persen gewonnen, maar met centrifuges.
Binnen de Europese Unie gelden specifieke voorwaarden voor aanduidingen zoals eerste koude persing en koude extractie.
Bij koude extractie gaat het om mechanische winning onder gecontroleerde omstandigheden, waarbij de temperatuur onder 27 °C blijft.
De aanduiding eerste koude persing is gekoppeld aan traditionele hydraulische perssystemen.
Een lage verwerkingstemperatuur kan helpen om bepaalde smaak- en kwaliteitskenmerken te behouden.
Toch wordt de uiteindelijke kwaliteit niet uitsluitend bepaald door de temperatuur.
Ook de kwaliteit van de olijven en de hygiëne tijdens verwerking zijn belangrijk.
Stap 18 Het filteren van olijfolie:
Na de extractie kan olijfolie worden gefilterd.
Hierbij worden kleine waterdruppeltjes en vaste deeltjes verwijderd.
Gefilterde olijfolie is meestal helder.
Ongefilterde olijfolie kan een troebele uitstraling hebben.
Troebelheid betekent niet automatisch dat de olie beter of slechter is.
Ongefilterde olie kan echter meer vocht en kleine vaste deeltjes bevatten.
Deze kunnen bij langdurige opslag de kwaliteit beïnvloeden.
Daarom wordt ongefilterde olijfolie vaak aanbevolen om relatief snel te gebruiken.
Stap 19 Het opslaan van olijfolie:
Na de productie wordt olijfolie opgeslagen in geschikte tanks.
Vaak worden roestvrijstalen tanks gebruikt.
De olie wordt beschermd tegen:
Zuurstof Licht Warmte Vocht Ongewenste geuren
Sommige producenten gebruiken een beschermende atmosfeer met stikstof om contact met zuurstof te beperken.
Goede opslag helpt om de smaak en kwaliteit zo lang mogelijk te behouden.
Stap 20 Van olijf naar extra vierge olijfolie:
Extra vierge olijfolie is de hoogste wettelijke kwaliteitscategorie binnen de vierge olijfoliën.
Deze olie wordt rechtstreeks uit olijven gewonnen met uitsluitend mechanische of andere fysische methoden die binnen de regels zijn toegestaan.
Er worden geen chemische oplosmiddelen gebruikt.
Extra vierge olijfolie moet voldoen aan specifieke chemische en sensorische kwaliteitseisen.
De vrije zuurgraad mag maximaal 0,8 procent bedragen, uitgedrukt als oliezuur.
Daarnaast mag de olie bij de officiële sensorische beoordeling geen waarneembare gebreken hebben en moet fruitigheid aanwezig zijn.
Extra vierge olijfolie kan verschillende smaken hebben.
Voorbeelden zijn:
Fruitig Grasachtig Kruidig Bitter Peperig Mild
Bitterheid en een peperig gevoel kunnen normale positieve kenmerken zijn van goede olijfolie.
Stap 21 Van olijf naar vierge olijfolie:
Vierge olijfolie wordt eveneens rechtstreeks uit olijven gewonnen met mechanische of andere toegestane fysische methoden.
De wettelijke kwaliteitseisen verschillen van die voor extra vierge olijfolie.
Vierge olijfolie mag onder andere een vrije zuurgraad hebben van maximaal 2 procent, uitgedrukt als oliezuur.
Bij sensorische beoordeling zijn binnen vastgestelde grenzen bepaalde gebreken toegestaan.
Vierge olijfolie is dus niet hetzelfde als extra vierge olijfolie.
Stap 22 Wat gebeurt er met olijfolie die niet aan de eisen voldoet:
Niet alle gewonnen olijfolie is geschikt om rechtstreeks als vierge of extra vierge olijfolie te worden verkocht.
Sommige olie heeft te veel kwaliteitsgebreken.
Deze olie kan in de categorie lampante olijfolie vallen.
Lampante olijfolie is niet bedoeld voor rechtstreekse consumptie.
De olie kan industrieel worden geraffineerd.
Tijdens raffinage worden ongewenste bestanddelen en bepaalde smaak- en geurafwijkingen verminderd.
Daarna kan geraffineerde olijfolie onder de geldende voorwaarden verder worden verwerkt tot een consumentenproduct.
Stap 23 Van olijf naar geraffineerde olijfolie:
Bij raffinage wordt olijfolie behandeld om bepaalde ongewenste stoffen en kwaliteitsafwijkingen te verwijderen.
Het proces kan verschillende stappen omvatten.
Voorbeelden zijn:
Neutraliseren Bleken Ontgeuren Filteren
De exacte methode hangt af van de olie en de fabriek.
Geraffineerde olijfolie heeft doorgaans een mildere smaak dan extra vierge olijfolie.
Bij raffinage kunnen ook bepaalde natuurlijke geur- en smaakstoffen verloren gaan.
Stap 24 Wat is gewone olijfolie:
In de supermarkt staat vaak simpelweg olijfolie op het etiket.
Binnen de Europese regelgeving verwijst de categorie olijfolie, bestaande uit geraffineerde olijfolie en vierge olijfolie, naar een mengsel van deze oliën.
Het product heeft meestal een mildere smaak dan extra vierge olijfolie.
Het wordt vaak gebruikt voor:
Bakken Braden Roerbakken Sauzen Algemene warme bereidingen
De exacte smaak en samenstelling verschillen per product.
Stap 25 Wat is olijfolie van afvallen:
Na de mechanische winning van olijfolie blijven vaste en vochtige resten over.
Deze worden olijfafvallen of olijvenpulp genoemd.
Ze bevatten onder andere:
Schillen Vruchtvleesresten Pitdelen Kleine hoeveelheden achtergebleven olie
Uit deze resten kan met industriële extractiemethoden nog olie worden gewonnen.
Deze ruwe olie wordt vervolgens geraffineerd.
Voor verkoop als olijfolie uit afvallen wordt de geraffineerde olie onder de geldende regels gemengd met geschikte vierge olijfolie.
Dit product wordt ook wel olive-pomace oil genoemd.
Het is niet hetzelfde als extra vierge olijfolie.
Stap 26 Van olijf naar tafelolijven:
Niet alle olijven worden gebruikt voor olieproductie.
Een gedeelte wordt geteeld voor consumptie als tafelolijf.
Verse olijven bevatten van nature bitter smakende stoffen.
Een belangrijke stof is oleuropeïne.
Daarom worden olijven meestal eerst behandeld voordat ze prettig eetbaar zijn.
Er bestaan verschillende bereidingsmethoden.
Voorbeelden zijn:
Pekelen Fermenteren Behandeling met een alkalische oplossing Drogen of andere traditionele conserveringsmethoden
De methode hangt af van het olijfras en het gewenste eindproduct.
Stap 27 Van olijf naar groene tafelolijven:
Groene tafelolijven worden meestal geoogst voordat ze volledig rijp zijn.
Na de oogst worden ze gecontroleerd en gesorteerd.
Daarna worden ze behandeld om de bitterheid te verminderen.
Een veelgebruikte methode bestaat uit een behandeling met een geschikte alkalische oplossing, gevolgd door wassen en pekelen.
Andere groene olijven worden via natuurlijke pekelfermentatie verwerkt.
De olijven kunnen vervolgens worden verpakt in potten, blikken of andere geschikte verpakkingen.
Stap 28 Van olijf naar zwarte tafelolijven:
Zwarte olijven kunnen op verschillende manieren worden gemaakt.
Natuurlijk gerijpte zwarte olijven
Deze worden geoogst wanneer de vruchten donker zijn geworden.
Daarna worden ze behandeld en geconserveerd.
Zwart gemaakte olijven
Sommige zwarte tafelolijven worden gemaakt van olijven die door een gecontroleerde oxidatiebehandeling donker worden.
Daarbij kunnen toegestane ijzerverbindingen worden gebruikt om de kleur te stabiliseren.
Voorbeelden zijn ijzergluconaat (E579) en ijzerlactaat (E585).
Deze moeten volgens de geldende etiketteringsregels worden vermeld.
Niet iedere zwarte olijf is dus vanzelf aan de boom zwart gerijpt.
Stap 29 Van olijf naar gevulde olijven:
Tafelolijven kunnen worden ontpit en gevuld.
Bekende vullingen zijn:
Paprika Amandelen Knoflook Ansjovis Kaas Citroen Kruiden
De olijven worden na het vullen verpakt in pekel, olie of een andere geschikte conserveringsvloeistof.
De houdbaarheid hangt af van de ingrediënten en de gebruikte productiemethode.
Stap 30 Van olijf naar tapenade:
Tapenade is een bekende mediterrane bereiding.
Traditioneel wordt tapenade gemaakt met olijven, kappertjes en vaak ansjovis.
Ook olijfolie en kruiden kunnen worden toegevoegd.
De ingrediënten worden fijngemaakt tot een grove of gladde pasta.
Er bestaan veel varianten.
Voorbeelden zijn:
Groene olijventapenade Zwarte olijventapenade Tapenade met zongedroogde tomaat Tapenade met knoflook Tapenade met kruiden
Niet iedere commerciële olijvenpasta is een traditionele tapenade.
De samenstelling verschilt per fabrikant.
Stap 31 Van olijf naar olijvenpasta:
Olijvenpasta wordt gemaakt door ontpitte tafelolijven fijn te malen.
Afhankelijk van het recept kunnen andere ingrediënten worden toegevoegd.
Voorbeelden zijn:
Olijfolie Knoflook Citroensap Kruiden Kappertjes
Olijvenpasta wordt gebruikt als broodbeleg, smaakmaker of ingrediënt in sauzen.
Stap 32 Van olijf naar gearomatiseerde olijfolie:
Olijfolie kan worden gecombineerd met verschillende smaakmakers.
Voorbeelden zijn:
Citroen Basilicum Rozemarijn Chili Knoflook Truffelaroma
Sommige producten worden gemaakt door olijven samen met geschikte andere ingrediënten te verwerken.
Andere producten ontstaan door smaakstoffen of aroma's aan de olie toe te voegen.
De productiemethode verschilt per fabrikant.
Bij zelfgemaakte olie met verse knoflook of kruiden is voedselveiligheid extra belangrijk.
Stap 33 Van olijfolie naar zeep:
Olijfolie wordt al eeuwenlang gebruikt voor het maken van zeep.
Bij de productie reageren vetten of oliën met een geschikte alkalische stof.
Dit proces wordt verzeping genoemd.
Hierdoor ontstaan zeepbestanddelen en glycerol.
Olijfoliezeep wordt gebruikt voor persoonlijke verzorging en huishoudelijke toepassingen.
De precieze eigenschappen hangen af van de receptuur.
Stap 34 Van olijfolie naar cosmetische producten:
Olijfolie en bepaalde bestanddelen ervan worden ook gebruikt in cosmetica.
Voorbeelden zijn:
Huidcrèmes Lippenbalsems Zeep Massageolie Haarverzorgingsproducten Andere verzorgingsproducten
Niet ieder product met olijfolie bevat een grote hoeveelheid olijfolie.
De samenstelling staat vermeld op de ingrediëntenlijst.
Stap 35 Van olijfpitten naar andere producten:
Na de verwerking van olijven blijven pitten en pitdelen over.
Deze kunnen onder geschikte omstandigheden worden gebruikt voor:
Energieproductie Biomassabrandstof Bepaalde industriële materialen Onderzoek naar nieuwe toepassingen
Sommige producenten gebruiken gedroogde olijfpitresten als brandstof.
Hierdoor kan een gedeelte van de reststromen nuttig worden benut.
Stap 36 Van olijfhout naar gebruiksproducten:
Olijfhout heeft een opvallende tekening.
Het wordt gebruikt voor verschillende producten.
Voorbeelden zijn:
Snijplanken Serveerplanken Houten lepels Schalen Keukengerei Decoratieve voorwerpen
Voor producten die in contact komen met voedsel is een geschikte afwerking belangrijk.
Houten keukengerei moet volgens de juiste instructies worden gereinigd en onderhouden.
Stap 37 Het verpakken van olijfolie:
Olijfolie wordt in verschillende soorten verpakkingen verkocht.
Voorbeelden zijn:
Donkere glazen flessen Blikken Roestvrijstalen verpakkingen Bag-in-boxverpakkingen Kunststof verpakkingen die geschikt zijn voor voedingsmiddelen
Donker glas en ondoorzichtige verpakkingen helpen om de olie tegen licht te beschermen.
De verpakking moet ook goed kunnen worden afgesloten.
Na het vullen wordt de olie vervoerd naar distributiecentra, winkels en horecabedrijven.
Welke eindproducten worden van olijven gemaakt?
Olijfoliën:
Extra vierge olijfolie Vierge olijfolie Olijfolie bestaande uit geraffineerde en vierge olijfolie Olijfolie uit afvallen Gearomatiseerde olijfolie Olijfoliemengsels voor specifieke culinaire toepassingen
Tafelolijven:
Groene olijven Natuurlijk gerijpte zwarte olijven Zwart gemaakte olijven Olijven met pit Ontpitte olijven Gevulde olijven Olijven in pekel Olijven in olie Gemarineerde olijven Gedroogde olijven
Verwerkte voedingsmiddelen:
Groene tapenade Zwarte tapenade Olijvenpasta Olijvenspread Olijvensauzen Olijvenbrood Olijvencrackers Olijvenfocaccia Olijven in salades Olijven als pizza-ingrediënt
Andere producten:
Olijfoliezeep Huidverzorgingsproducten Haarverzorgingsproducten Olijfhoutproducten Brandstof uit olijfpitresten Compost en bodemverbeterende producten uit geschikte reststromen
Niet alle producten bestaan uitsluitend uit olijven of olijfolie. Vaak worden andere ingrediënten toegevoegd.
Wat gebeurt er met de overige delen van de olijfboom?
Tijdens de teelt en verwerking ontstaan verschillende reststromen.
Olijfbladeren
Olijfbladeren worden tijdens de oogst en het snoeien verzameld.
Ze kunnen onder geschikte omstandigheden worden gebruikt voor compostering, bepaalde extracten of andere toepassingen.
Olijfbladextracten worden soms verkocht als voedingssupplement.
Er is geen overtuigend bewijs dat deze extracten MS kunnen behandelen of het ziekteverloop kunnen verbeteren.
Olijfpitten
Olijfpitten en pitdelen kunnen worden gebruikt voor bepaalde industriële toepassingen of energieproductie.
Olijvenpulp
Na de winning van olie blijft een massa van vruchtvlees, schillen en pitdelen achter.
Hieruit kan onder geschikte omstandigheden nog olie worden gewonnen.
Andere toepassingen zijn compostering, vergisting en energieproductie.
Olijfhout
Hout van gesnoeide of vervangen bomen kan worden gebruikt voor bepaalde gebruiksvoorwerpen en andere houtproducten.
Afvalwater
Bij sommige olijfolieverwerkingsmethoden ontstaat afvalwater met organische stoffen.
Dit water moet zorgvuldig worden behandeld.
Ongecontroleerde lozing kan schadelijk zijn voor het milieu.
Wat is het verschil tussen extra vierge en gewone olijfolie?
Extra vierge olijfolie
Rechtstreeks gewonnen uit olijven met toegestane mechanische of fysische methoden Niet geraffineerd Moet voldoen aan strenge chemische en sensorische kwaliteitseisen Kan een uitgesproken fruitige, bittere of peperige smaak hebben Bevat natuurlijke smaakstoffen en bepaalde plantaardige polyfenolen
Gewone olijfolie
Bestaat doorgaans uit geraffineerde olijfolie gemengd met vierge olijfolie Heeft meestal een mildere smaak Is geschikt voor verschillende warme bereidingen Bevat doorgaans minder van bepaalde natuurlijke smaakstoffen en polyfenolen dan kwalitatief goede extra vierge olijfolie
Beide producten bestaan grotendeels uit vet en leveren ongeveer evenveel calorieën.
Wat betekent de zuurgraad van olijfolie?
Bij olijfolie wordt vaak gesproken over zuurgraad.
Daarmee wordt de hoeveelheid vrije vetzuren bedoeld, uitgedrukt als percentage oliezuur.
Een lage vrije zuurgraad kan een aanwijzing zijn voor een goede kwaliteit van de grondstof en verwerking.
Toch zegt de zuurgraad alleen niet alles over de kwaliteit.
Ook andere chemische eigenschappen en de sensorische beoordeling zijn belangrijk.
De zuurgraad is bovendien niet hetzelfde als de zure smaak die je met je tong proeft.
Waarom smaakt sommige olijfolie bitter of peperig?
Olijfolie bevat verschillende natuurlijke plantenstoffen.
Een gedeelte daarvan behoort tot de polyfenolen.
Deze stoffen kunnen bijdragen aan een bittere smaak of een peperig gevoel in de keel.
Dit kan vooral voorkomen bij verse extra vierge olijfolie.
Een bittere of peperige smaak betekent dus niet automatisch dat de olie bedorven is.
Ook milde olijfolie kan van goede kwaliteit zijn.
De gewenste smaak hangt af van het gerecht en persoonlijke voorkeur.
Welke olijfrassen bestaan er?
Er bestaan wereldwijd veel verschillende olijfrassen.
Bekende voorbeelden zijn:
Picual
Een veelgeteeld Spaans olijfras dat wordt gebruikt voor olieproductie.
Arbequina
Een ras dat vaak wordt geassocieerd met relatief milde, fruitige olie.
Koroneiki
Een bekend Grieks olijfras dat veel wordt gebruikt voor olieproductie.
Hojiblanca
Een Spaans ras dat zowel voor olie als tafelolijven kan worden gebruikt.
Frantoio
Een Italiaans olijfras dat bekend is uit de traditionele olijfolieteelt.
Kalamata
Een bekende Griekse tafelolijf met een karakteristieke vorm en donkere kleur.
De smaak van olijfolie wordt niet uitsluitend bepaald door het ras.
Ook de oogst, het klimaat, de verwerking en de opslag spelen een belangrijke rol.
Voedingswaarde van olijfolie
Olijfolie bestaat vrijwel volledig uit vet.
Een eetlepel van ongeveer 15 milliliter levert circa 120 kilocalorieën.
De exacte hoeveelheid hangt af van de gebruikte portie.
Olijfolie bevat voornamelijk onverzadigde vetzuren.
Een belangrijk vetzuur is oliezuur.
Dit is een enkelvoudig onverzadigd vetzuur.
Daarnaast bevat olijfolie kleinere hoeveelheden:
Verzadigde vetzuren Meervoudig onverzadigde vetzuren Vitamine E Natuurlijke plantenstoffen
Extra vierge olijfolie bevat daarnaast verschillende natuurlijke polyfenolen.
De hoeveelheden verschillen per product.
Olijfolie en gezondheid
Olijfolie kan onderdeel zijn van een gezond voedingspatroon.
Het vervangen van een gedeelte van verzadigde vetten door onverzadigde vetten kan bijdragen aan het behoud van een gezond cholesterolgehalte.
Daarom is olijfolie een geschikte keuze voor veel koude en warme bereidingen.
Olijfolie wordt veel gebruikt binnen het mediterrane voedingspatroon.
Dit voedingspatroon bevat doorgaans veel groenten, fruit, peulvruchten, volkorenproducten, noten en olijfolie.
De gezondheidsvoordelen van dit voedingspatroon kunnen niet aan één enkel ingrediënt worden toegeschreven.
Olijfolie is geen geneesmiddel.
Er is onvoldoende bewijs dat olijfolie op zichzelf MS kan behandelen of het verloop van de ziekte kan veranderen.
Kun je bakken met extra vierge olijfolie?
Ja, extra vierge olijfolie kan worden gebruikt voor veel normale bak- en braadbereidingen.
De olie is geschikt voor onder andere:
Groenten bakken Vlees bakken Vis bereiden Roerbakgerechten Ovenbereidingen Sauzen
Het is belangrijk om de olie niet langdurig te oververhitten.
Laat olie niet roken.
Voor bereidingen op zeer hoge temperaturen of langdurig frituren kunnen ook andere geschikte oliën worden gekozen.
De stabiliteit van olie hangt niet alleen af van het rookpunt, maar ook van de samenstelling, kwaliteit, temperatuur en verhittingsduur.
Welke olijfolie gebruik je waarvoor?
Extra vierge olijfolie
Geschikt voor:
Salades Dressings Brood Groenten Mediterrane gerechten Sauzen Veel normale bakbereidingen
Milde olijfolie
Geschikt voor:
Bakken Braden Roerbakken Gerechten waarbij een neutrale smaak gewenst is
Gearomatiseerde olijfolie
Geschikt voor:
Dressings Marinades Afwerking van gerechten Brood Bepaalde koude bereidingen
De beste keuze hangt af van het gewenste smaakprofiel en de bereidingsmethode.
Hoe herken je goede olijfolie?
Bij het kopen van olijfolie kun je letten op verschillende punten.
Controleer:
De wettelijke kwaliteitscategorie De herkomstinformatie De houdbaarheidsdatum Eventueel het oogstjaar De verpakking De bewaaromstandigheden in de winkel De producent of verpakker
Een donkere fles of blik helpt de olie te beschermen tegen licht.
Bij extra vierge olijfolie kan een vermelde oogstdatum nuttige informatie geven over de versheid.
Een betrouwbare producent moet de herkomst en kwaliteit van de olie kunnen onderbouwen.
De kleur van olijfolie is geen betrouwbare maatstaf voor de kwaliteit.
Groene olie is niet automatisch beter dan goudgele olie.
Ook de prijs alleen biedt geen garantie.
Fraude en misleidende etiketten
Olijfolie is een waardevol landbouwproduct.
Daardoor bestaat er risico op fraude en misleidende handelspraktijken.
Voorbeelden zijn:
Een onjuiste kwaliteitscategorie vermelden De herkomst verkeerd voorstellen Goedkopere olie verkopen als duurdere olie Olijfolie mengen met andere oliën zonder dit correct te vermelden Een misleidende voorstelling geven van oogstjaar of productie
Binnen de Europese Unie gelden regels voor de samenstelling, kwaliteit, etikettering en controle van olijfolie.
Toezichthouders kunnen onder andere chemische analyses en sensorische beoordelingen gebruiken.
Dat betekent niet dat alle goedkope supermarktoliën onbetrouwbaar zijn.
Een goed etiket, duidelijke herkomstinformatie en een betrouwbare leverancier zijn nuttige aandachtspunten.
Duurzaamheid van de olijventeelt
De productie van olijven heeft ook gevolgen voor het milieu.
Belangrijke aandachtspunten zijn:
Watergebruik Bodemerosie Biodiversiteit Gebruik van gewasbeschermingsmiddelen Energieverbruik Verwerking van reststromen Klimaatverandering
Traditionele olijfgaarden kunnen waardevolle landschapselementen vormen.
Intensieve teeltsystemen kunnen voordelen hebben bij mechanisatie en efficiëntie, maar kunnen ook andere gevolgen hebben voor watergebruik en biodiversiteit.
Duurzame olijventeelt vraagt daarom om zorgvuldig beheer van bodem, water en natuur.
Voedselveiligheid
Bij olijven en olijfolie zijn verschillende aspecten van voedselveiligheid belangrijk.
Kwaliteit van de olijven
Beschadigde of beschimmelde olijven kunnen leiden tot kwaliteitsproblemen.
Daarom zijn snelle verwerking en goede sortering belangrijk.
Oxidatie
Olijfolie kan door contact met zuurstof, licht en warmte oxideren.
Hierdoor ontstaan ongewenste geur- en smaakstoffen.
Dit proces wordt ranzig worden genoemd.
Ranzige olie is niet meer van goede kwaliteit.
Gebruik olie die duidelijk afwijkend of ranzig ruikt of smaakt liever niet.
Tafelolijven
Tafelolijven moeten op een geschikte manier worden behandeld en geconserveerd.
Onjuist bereide of bewaarde olijven kunnen microbiologische risico's opleveren.
Zelf olijven inmaken
Gebruik betrouwbare, geteste recepten voor het pekelen of conserveren van olijven.
Een willekeurige hoeveelheid zout of zuur toevoegen is geen garantie voor een veilig houdbaar product.
Knoflook en kruiden in olie
Zelfgemaakte olie met verse knoflook of verse kruiden kan een risico op botulisme opleveren wanneer deze verkeerd wordt bewaard.
De zuurstofarme omgeving in olie kan onder bepaalde omstandigheden gunstig zijn voor de bacterie Clostridium botulinum.
Bewaar dergelijke zelfgemaakte mengsels niet op kamertemperatuur.
Gebruik bij voorkeur commercieel geproduceerde, voedselveilig bereide kruidenolie of volg een wetenschappelijk geteste bereidings- en bewaarmethode.
Allergenen
Olijfolie zelf bevat normaal gesproken geen van de gebruikelijke wettelijk te vermelden allergenen.
Samengestelde olijfproducten kunnen echter ingrediënten bevatten zoals vis, melk of noten.
Controleer daarom bij een voedselallergie altijd de ingrediëntenlijst.
Olijfolie bewaren
Olijfolie kan het beste worden bewaard:
Donker Koel Droog Goed afgesloten Uit de buurt van warmtebronnen
Bewaar olijfolie bij voorkeur niet naast een warm fornuis of in direct zonlicht.
Een keukenkastje op een koele plaats is meestal geschikt.
Olijfolie hoeft doorgaans niet in de koelkast.
Bij lage temperaturen kan de olie troebel worden of gedeeltelijk stollen.
Dit betekent niet automatisch dat de olie bedorven is.
Wanneer de olie weer op kamertemperatuur komt, wordt deze meestal opnieuw vloeibaar.
Volg de houdbaarheidsdatum op de verpakking.
Na opening is het verstandig om olijfolie binnen enkele maanden te gebruiken voor de beste smaak.
Koop daarom liever een hoeveelheid die past bij je verbruik.
Tafelolijven bewaren
Ongeopende tafelolijven moeten volgens de verpakking worden bewaard.
Na opening moeten veel tafelolijven gekoeld worden bewaard.
Gebruik een schone lepel om olijven uit de pot te halen.
Houd olijven waar voorgeschreven onder de pekel of conserveringsvloeistof.
Volg de aangegeven houdbaarheid na openen.
Tip voor mensen met MS:
Olijfolie en tafelolijven zijn handige ingrediënten om met weinig handelingen veel smaak aan een gerecht toe te voegen.
Op dagen met minder energie kun je kiezen voor:
Kleine, lichte flessen olijfolie Een fles met een praktische schenktuit Een olijfoliespray voor eenvoudig doseren Ontpitte olijven Kant-en-klare tapenade Voorgesneden groenten met olijfolie Eenvoudige ovengerechten Kant-en-klare dressings met een duidelijke ingrediëntenlijst
Een grote glazen fles olijfolie kan zwaar zijn.
Giet daarom eventueel een kleine hoeveelheid over in een lichte, voedselveilige fles met een goed afsluitbare schenktuit.
Zo hoef je minder gewicht te tillen.
Met olijfolie, citroensap en gedroogde kruiden kun je in enkele seconden een eenvoudige dressing maken.
Ook is olijfolie ideaal voor eenpans- en ovenbereidingen.
Leg bijvoorbeeld voorgesneden groenten op een bakplaat, voeg een beetje olijfolie en kruiden toe en laat de oven het werk doen.
Zo kun je met weinig voorbereiding een smaakvol gerecht maken.
Wist je dat?
De olijfboom kan honderden jaren oud worden.
Olijven zijn botanisch gezien steenvruchten.
Olijfbomen worden voornamelijk door de wind bestoven.
Groene en zwarte olijven kunnen afkomstig zijn van dezelfde boom, maar verschillen vaak in rijpheid en verwerking.
Niet alle zwarte tafelolijven zijn natuurlijk zwart gerijpt.
Verse olijven zijn door hun natuurlijke bitterheid meestal niet geschikt om direct van de boom te eten.
Extra vierge olijfolie wordt uitsluitend met toegestane mechanische of fysische methoden gewonnen.
De wettelijke maximale vrije zuurgraad van extra vierge olijfolie is 0,8 procent.
Een lage zuurgraad betekent niet automatisch dat de olie zuur smaakt.
Bitterheid en een peperig gevoel kunnen positieve smaakkenmerken van olijfolie zijn.
Olijfolie is voornamelijk rijk aan enkelvoudig onverzadigde vetzuren.
De kleur van olijfolie zegt weinig over de kwaliteit.
Olijfolie kan ook worden gebruikt voor de productie van zeep.
Uit de vaste resten na de olijfoliewinning kan onder geschikte omstandigheden nog olie worden gewonnen.
Olijfhout wordt gebruikt voor verschillende keukenproducten.
Van olijfboom tot winkel in het kort
Olijfboom kweken → olijfgaard aanleggen → groeien → snoeien → bloeien → bestuiven → olijfvorming → rijpen → oogsten → transport → sorteren → reinigen → verwerken → verpakken → winkel → consument.
Voor extra vierge olijfolie:
Olijven → oogsten → snel vervoeren → sorteren → bladeren verwijderen → wassen → malen → olijvenpasta → gecontroleerd mengen → mechanisch scheiden → eventueel filteren → kwaliteitscontrole → opslaan → verpakken → winkel.
Voor vierge olijfolie:
Olijven → oogsten → reinigen → malen → mengen → mechanisch scheiden → kwaliteitscontrole → eventueel filteren → verpakken → winkel.
Voor gewone olijfolie:
Olijven → mechanische oliewinning → olie die raffinage vereist → raffineren → mengen met geschikte vierge olijfolie → kwaliteitscontrole → verpakken → winkel.
Voor olijfolie uit afvallen:
Olijven → mechanische oliewinning → olijfafvallen → industriële olie-extractie → raffineren → mengen met geschikte vierge olijfolie → kwaliteitscontrole → verpakken → winkel.
Voor groene tafelolijven:
Groene olijven → oogsten → sorteren → wassen → ontbitteren → eventueel fermenteren → pekelen → eventueel ontpitten of vullen → verpakken → winkel.
Voor zwarte tafelolijven:
Olijven → oogsten → sorteren → natuurlijke rijping of gecontroleerde verwerking → ontbitteren → conserveren → verpakken → winkel.
Voor tapenade:
Tafelolijven → ontpitten → mengen met kappertjes en eventuele andere ingrediënten → fijnmaken → verpakken → gekoeld of houdbaar verkopen volgens de productiemethode.
Voor olijfoliezeep:
Olijfolie → mengen met geschikte alkalische stof → verzeping → vormen → eventueel laten rijpen of drogen → verpakken → winkel.
Voor olijfhoutproducten:
Olijfhout → selecteren → zagen → drogen → vormen → schuren → voedselveilige afwerking indien nodig → winkel.
Tot slot
Van één olijfboom kunnen bijzonder veel verschillende producten worden gemaakt.
Door olijven te oogsten, te malen, te scheiden, te fermenteren, te pekelen of verder te verwerken ontstaan producten met uiteenlopende smaken, eigenschappen en toepassingen.
Van de olijfgaard tot de supermarkt spelen landbouw, kwaliteit, voedselveiligheid, duurzaamheid en zorgvuldig gebruik van grondstoffen een belangrijke rol.
Olijven en olijfolie zijn daarmee een prachtig voorbeeld van hoe veelzijdig één landbouwproduct kan zijn.
Door te begrijpen waar olijfolie vandaan komt en hoe deze wordt verwerkt, krijg je meer inzicht in een van de bekendste en meest gewaardeerde producten uit de mediterrane keuken.
