Van Bron tot Product
Maïs en maïsproducten
Een initiatief van Koken met MS
Zoekt eerst in titels; korte zoektermen (tot 3 letters) alleen daar. Langere termen doorzoeken ook de uitlegtekst (bijv. zouten, snijden, bewaren).
Maïs – van maïsplant tot eindproduct

Maïs is een van de meest verbouwde gewassen ter wereld. We kennen maïs vooral van de gele korrels, maïskolven en popcorn, maar deze veelzijdige graansoort wordt voor veel meer producten gebruikt.
Van suikermaïs, polenta en tortilla's tot maïsmeel, maïszetmeel, cornflakes, maïsolie, glucosestroop en zelfs bepaalde biologisch afbreekbare materialen: uit één maïsplant kunnen bijzonder veel verschillende producten ontstaan.
Maar voordat maïs in de supermarkt ligt of wordt verwerkt tot een ander product, heeft deze een uitgebreid proces doorlopen.
Het begint op het landbouwveld, waar maïs wordt gezaaid en verzorgd. De planten groeien uit tot hoge stengels met grote bladeren en maïskolven. Na de oogst worden de kolven of korrels gesorteerd, gedroogd, gemalen, gekookt, gepoft of op andere manieren verwerkt.
In deze aflevering van Van bron tot product ontdekken we waar maïs vandaan komt, hoe de teelt werkt, welke soorten maïs er bestaan en hoe verschillende voedingsmiddelen en andere producten worden gemaakt.
Ook besteden we aandacht aan voedingswaarde, voedselveiligheid, duurzaamheid en praktische manieren om met minder energie maïsgerechten te bereiden.
Waar begint maïs?
Maïs is afkomstig van de plant Zea mays.
De plant behoort tot de grassenfamilie, net als tarwe, rijst, gerst en haver.
Maïs vindt zijn oorsprong in Midden-Amerika, vooral in het gebied van het huidige Mexico.
De plant werd duizenden jaren geleden gedomesticeerd uit wilde grassoorten, waaronder teosinte.
Door langdurige selectie en veredeling ontstonden de grote maïskolven die we tegenwoordig kennen.
Na de komst van Europeanen in Amerika verspreidde maïs zich over andere delen van de wereld.
Tegenwoordig wordt maïs verbouwd op vrijwel alle continenten waar het klimaat daarvoor geschikt is.
Belangrijke producerende landen zijn:
Verenigde Staten China Brazilië Argentinië India Oekraïne Mexico Indonesië Zuid-Afrika
Ook in Nederland wordt veel maïs verbouwd.
Een groot gedeelte daarvan is snijmaïs voor veevoer.
Daarnaast wordt maïs geteeld voor korrelproductie en menselijke consumptie.
Welke soorten maïs bestaan er?
Niet iedere maïssoort is hetzelfde.
Er bestaan verschillende typen die voor uiteenlopende toepassingen worden gebruikt.
Suikermaïs
Suikermaïs wordt geoogst wanneer de korrels nog jong en sappig zijn.
De korrels bevatten relatief veel suiker.
Deze maïs wordt gebruikt voor:
Verse maïskolven Maïs uit blik Diepvriesmaïs Salades Warme groentegerechten
Korrelmaïs
Korrelmaïs wordt meestal geoogst wanneer de korrels verder zijn uitgerijpt.
De korrels bevatten veel zetmeel.
Deze maïs wordt gebruikt voor onder andere:
Maïsmeel Maïszetmeel Diervoeding Industriële verwerking Bepaalde graanproducten
Pofmaïs
Pofmaïs is een speciaal type maïs waarvan de korrels geschikt zijn om te poffen.
Door verhitting ontstaat popcorn.
Pofmaïs heeft een stevige buitenlaag en een geschikte hoeveelheid vocht in de korrel.
Waxy maïs
Waxy maïs bevat zetmeel dat vrijwel volledig uit amylopectine bestaat.
Dit type wordt vooral gebruikt voor bepaalde zetmeeltoepassingen.
Andere bijzondere maïssoorten
Er bestaan ook maïsrassen met:
Witte korrels Rode korrels Blauwe korrels Paarse korrels Meerkleurige korrels
De kleur wordt beïnvloed door natuurlijke pigmenten.
Stap 1 Het selecteren van maïszaden:
De maïsteelt begint met het kiezen van geschikt zaaizaad.
De boer selecteert een ras dat past bij het klimaat, de bodem en de gewenste bestemming.
Daarbij wordt gekeken naar:
Opbrengst Groeiduur Korrelkwaliteit Zetmeelgehalte Suikergehalte Ziekteresistentie Stevigheid van de plant Geschiktheid voor oogst en verwerking
Maïs voor popcorn heeft andere eigenschappen dan suikermaïs of maïs voor zetmeelproductie.
Stap 2 Het voorbereiden van de akker:
Voordat maïs wordt gezaaid, wordt de landbouwgrond voorbereid.
De boer controleert onder andere:
Bodemstructuur Voedingsstoffen Vochtigheid Afwatering Bodemtemperatuur Aanwezigheid van onkruid
Maïs groeit het beste wanneer de bodem voldoende warm is.
Daarom wordt in Nederland meestal in het voorjaar gezaaid.
Stap 3 Het zaaien:
Maïs wordt meestal met speciale zaaimachines gezaaid.
De zaden worden op een geschikte diepte en afstand in de grond geplaatst.
Een gelijkmatige verdeling helpt de planten om voldoende ruimte, water en voedingsstoffen te krijgen.
Na het zaaien begint bij geschikte omstandigheden de ontkieming.
Stap 4 Het ontkiemen:
Wanneer het zaad voldoende vocht en warmte krijgt, begint de kiem te groeien.
Eerst ontwikkelt zich een wortel.
Daarna verschijnt een jonge scheut boven de grond.
De plant vormt geleidelijk bladeren.
Tijdens deze fase is de jonge maïsplant gevoelig voor ongunstige weersomstandigheden en bepaalde plagen.
Stap 5 De groei van de maïsplant:
Maïs kan uitgroeien tot een hoge plant met stevige stengels en lange bladeren.
Afhankelijk van het ras en de omstandigheden kan een maïsplant meerdere meters hoog worden.
Tijdens de groei neemt de plant water en voedingsstoffen op.
Met behulp van zonlicht vindt fotosynthese plaats.
Hierbij worden suikers gevormd die de plant gebruikt voor groei en korrelontwikkeling.
Stap 6 De bloei:
De maïsplant heeft mannelijke en vrouwelijke bloemen op dezelfde plant.
Bovenaan de plant ontstaat de mannelijke bloeiwijze.
Deze wordt de pluim genoemd.
De vrouwelijke bloeiwijzen ontwikkelen zich lager aan de plant.
Daaruit ontstaan de maïskolven.
Uit de jonge kolven steken lange, dunne draden.
Deze worden de stijlen of maïszijde genoemd.
Stap 7 De bestuiving:
Maïs wordt voornamelijk door de wind bestoven.
De mannelijke bloemen produceren stuifmeel.
Dit stuifmeel wordt door de wind verspreid.
Wanneer stuifmeel op een geschikte maïszijdedraad terechtkomt, kan bevruchting plaatsvinden.
Elke afzonderlijke maïskorrel ontwikkelt zich uit een bevrucht vruchtbeginsel.
Daarom is een goede bestuiving belangrijk voor een volledig gevulde maïskolf.
Stap 8 De vorming van de maïskolf:
Na de bestuiving groeien de korrels verder.
De plant transporteert voedingsstoffen naar de kolven.
Tijdens de ontwikkeling worden onder andere suikers en zetmeel opgeslagen.
De uiteindelijke grootte van de kolven hangt af van:
Het maïsras De beschikbaarheid van water De temperatuur De hoeveelheid zonlicht De voedingsstoffen De bestuiving
Niet iedere maïskolf heeft hetzelfde aantal korrels.
Stap 9 Het rijpen:
Tijdens het rijpen veranderen de eigenschappen van de maïskorrels.
Bij suikermaïs worden de kolven geoogst wanneer de korrels nog zacht en sappig zijn.
Bij korrelmaïs blijven de kolven langer aan de plant.
Daardoor kunnen de korrels verder rijpen en droger worden.
Het juiste oogstmoment hangt dus af van het gewenste eindproduct.
Stap 10 Het oogsten van suikermaïs:
Suikermaïs wordt geoogst wanneer de korrels voldoende ontwikkeld zijn, maar nog relatief veel suiker en vocht bevatten.
Dit gebeurt handmatig of met speciale machines.
Na de oogst wordt suikermaïs vaak snel gekoeld.
Dat is belangrijk omdat de kwaliteit en zoete smaak na het oogsten geleidelijk kunnen veranderen.
Een gedeelte van de suikers kan namelijk worden omgezet in zetmeel.
Stap 11 Het oogsten van korrelmaïs:
Korrelmaïs wordt meestal geoogst wanneer de korrels verder zijn uitgerijpt.
Hiervoor worden vaak maaidorsers gebruikt.
De machines scheiden de korrels van de kolven en andere plantendelen.
Na de oogst kunnen de korrels worden gedroogd.
De maïs wordt vervolgens opgeslagen of naar een verwerkingsbedrijf gebracht.
Stap 12 Het drogen van maïskorrels:
Korrelmaïs bevat na de oogst vaak nog te veel vocht voor langdurige opslag.
Daarom worden de korrels gedroogd.
Dit gebeurt meestal met gecontroleerde drooginstallaties.
Het doel is om het vochtgehalte te verlagen.
Hierdoor wordt de kans op schimmelvorming en bederf kleiner.
Het gewenste vochtgehalte hangt af van de bestemming en opslagomstandigheden.
Stap 13 Het reinigen en sorteren:
Na de oogst worden de maïskorrels gecontroleerd.
Daarbij worden ongewenste materialen verwijderd.
Voorbeelden zijn:
Stof Zand Stenen Plantenresten Beschadigde korrels Andere vreemde materialen
Met behulp van zeven, luchtstromen en sorteermachines worden de korrels gereinigd.
Stap 14 Het opslaan en vervoeren:
Droge maïskorrels worden vaak opgeslagen in silo's.
Daarbij worden temperatuur en vochtigheid gecontroleerd.
Maïs moet worden beschermd tegen:
Vocht Ongedierte Schimmels Vervuiling Ongewenste temperatuurstijging
Daarna wordt de maïs vervoerd naar verwerkingsbedrijven, veevoerproducenten of andere afnemers.
Stap 15 Van maïs naar verse maïskolven:
Verse suikermaïs wordt na de oogst gecontroleerd en eventueel gekoeld.
De kolven kunnen worden verkocht met of zonder de buitenste bladeren.
Sommige maïskolven worden vooraf gekookt of gestoomd.
Daarna worden ze verpakt en gekoeld verkocht.
Verse maïskolven kunnen thuis worden bereid door ze te:
Koken Stomen Grillen Roosteren Bereiden in de magnetron
Stap 16 Van maïs naar maïs uit blik:
Voor maïs uit blik wordt meestal suikermaïs gebruikt.
De kolven worden eerst gecontroleerd.
Daarna worden de korrels van de kolven gesneden.
Vervolgens worden de korrels gereinigd en eventueel geblancheerd.
De maïs wordt in blikken gedaan, meestal met water en soms met zout of andere ingrediënten.
Daarna worden de blikken afgesloten en verhit.
Door de gecontroleerde hittebehandeling wordt het product houdbaar gemaakt.
Stap 17 Van maïs naar diepvriesmaïs:
Voor diepvriesmaïs worden de korrels meestal van de kolven verwijderd.
Daarna worden ze gewassen en vaak kort geblancheerd.
Blancheren helpt om bepaalde enzymatische processen te beperken.
Vervolgens worden de korrels snel ingevroren.
Hierdoor blijven smaak, kleur en structuur zoveel mogelijk behouden.
Diepvriesmaïs is handig omdat je precies de benodigde hoeveelheid kunt gebruiken.
Stap 18 Van maïs naar maïsmeel:
Maïsmeel wordt gemaakt door droge maïskorrels te malen.
De maïs wordt eerst gereinigd.
Afhankelijk van het gewenste product kunnen bepaalde onderdelen van de korrel worden verwijderd.
Daarna worden de korrels gemalen.
De maalgraad bepaalt hoe fijn of grof het eindproduct wordt.
Maïsmeel wordt gebruikt voor:
Brood Pannenkoeken Gebak Koekjes Pap Traditionele maïsgerechten
Maïsmeel is niet hetzelfde als zuiver maïszetmeel.
Stap 19 Van maïs naar polenta:
Polenta is een traditioneel gerecht dat vooral bekend is uit de Italiaanse keuken.
Het wordt meestal gemaakt van gemalen maïs.
Voor de bereiding wordt het maïsgries met water of bouillon gekookt.
Tijdens het koken neemt het vocht op en wordt het mengsel dikker.
Polenta kan zacht en romig worden gegeten.
Ook kan de bereide polenta worden afgekoeld.
Daarna kan deze in stukken worden gesneden en worden gebakken of gegrild.
Er bestaat ook instantpolenta, die industrieel is voorbehandeld en daardoor sneller gaar is.
Stap 20 Van maïs naar maïszetmeel:
Maïszetmeel wordt gewonnen uit het zetmeelrijke gedeelte van de maïskorrel.
Voor de productie wordt maïs vaak nat verwerkt.
De korrels worden geweekt en vervolgens fijngemaakt.
Daarna worden verschillende bestanddelen van elkaar gescheiden.
Het zetmeel wordt gezuiverd en gedroogd.
Maïszetmeel wordt gebruikt voor:
Sauzen Soepen Puddingen Desserts Gebak Bindmiddelen Bepaalde glutenvrije producten
Maïzena is een bekende merknaam die in Nederland vaak als algemene benaming voor maïszetmeel wordt gebruikt.
Stap 21 Van maïs naar tortilla's:
Maïs vormt de basis van traditionele Mexicaanse maïstortilla's.
Voor de productie wordt vaak een bijzonder proces gebruikt.
Dit heet nixtamalisatie.
Bij nixtamalisatie worden gedroogde maïskorrels gekookt en geweekt in water met een alkalische stof, meestal calciumhydroxide.
Daarna worden de korrels gespoeld en gemalen.
Hierdoor ontstaat een deeg dat masa wordt genoemd.
Van dit deeg worden dunne tortilla's gevormd.
Deze worden vervolgens gebakken op een hete plaat.
Niet iedere tortilla in de supermarkt is van maïs gemaakt.
Er bestaan ook tortilla's van tarwebloem.
Stap 22 Wat is nixtamalisatie:
Nixtamalisatie is een traditionele verwerkingsmethode die al eeuwenlang in Midden-Amerika wordt gebruikt.
Het proces verandert verschillende eigenschappen van de maïs.
Voorbeelden zijn:
De structuur van de korrel De verwerkingseigenschappen De smaak De beschikbaarheid van bepaalde voedingsstoffen
Door nixtamalisatie kan onder andere de beschikbaarheid van niacine, vitamine B3, toenemen.
Dit was historisch belangrijk in bevolkingsgroepen waar maïs een groot gedeelte van het dagelijkse voedsel vormde.
Maïs die niet op een geschikte manier werd verwerkt en onderdeel was van een zeer eenzijdig voedingspatroon, kon bijdragen aan een tekort aan niacine.
Stap 23 Van maïs naar masa harina:
Masa harina is een speciaal maïsmeel dat wordt gemaakt van genixtamaliseerde maïs.
De maïs wordt eerst behandeld met een alkalische oplossing.
Daarna wordt deze verwerkt en gedroogd.
Vervolgens wordt het product gemalen.
Door water toe te voegen ontstaat een deeg dat geschikt is voor tortilla's en andere traditionele gerechten.
Masa harina is dus niet hetzelfde als gewoon maïsmeel.
Stap 24 Van maïs naar tortillachips:
Tortillachips worden vaak gemaakt van maïsdeeg.
Eerst wordt het deeg gevormd tot dunne tortilla's of andere geschikte vormen.
Daarna worden deze in stukken gesneden.
Vervolgens worden ze gebakken, gefrituurd of op een andere manier krokant gemaakt.
Daarna kunnen zout, kruiden en andere smaakmakers worden toegevoegd.
Tortillachips worden verkocht als snack en gebruikt bij onder andere nacho's.
Stap 25 Van maïs naar popcorn:
Popcorn wordt gemaakt van een speciaal type maïs.
De korrels bevatten een geschikte hoeveelheid vocht.
Wanneer een popcornkorrel wordt verhit, verandert een gedeelte van het aanwezige water in stoom.
De druk binnen de korrel neemt toe.
Uiteindelijk scheurt de stevige buitenlaag open.
Het zetmeel zet plotseling uit en stolt in een luchtige structuur.
Hierdoor ontstaat popcorn.
Popcorn kan worden bereid:
In een pan In een popcornmachine In de magnetron In industriële installaties
Popcorn zonder veel toegevoegd vet, suiker of zout heeft een andere voedingswaarde dan sterk gezoete of vette popcorn.
Stap 26 Van maïs naar cornflakes:
Cornflakes zijn een bekend ontbijtproduct.
Traditionele cornflakes worden gemaakt van maïsgries.
De maïs wordt voorbereid en gekookt.
Daarna wordt deze verwerkt tot kleine vlokken.
De vlokken worden gedroogd en geroosterd.
Hierdoor ontstaat een krokante structuur.
Sommige moderne ontbijtgranen worden met andere productiemethoden gemaakt.
Ook kunnen suiker, zout, vitaminen en mineralen worden toegevoegd.
De samenstelling verschilt per merk.
Stap 27 Van maïs naar maïscrackers:
Maïs wordt gebruikt voor verschillende soorten crackers en krokante snacks.
Daarvoor kunnen maïsmeel, maïsgries of andere maïsbestanddelen worden gebruikt.
De ingrediënten worden gemengd en gevormd.
Daarna worden ze gebakken, geëxtrudeerd of op een andere manier verhit.
Het eindproduct kan worden voorzien van kruiden, zout of andere smaakmakers.
Stap 28 Van maïs naar gepofte maïssnacks:
Veel luchtige snacks worden gemaakt met behulp van extrusie.
Bij extrusie wordt een mengsel van maïsmeel of maïsgries met vocht onder druk en warmte verwerkt.
Wanneer het mengsel door een opening naar buiten komt, kan het plotseling uitzetten.
Daardoor ontstaat een luchtige structuur.
Deze techniek wordt gebruikt voor verschillende soorten snacks en ontbijtproducten.
Stap 29 Van maïs naar maïsolie:
Maïsolie wordt voornamelijk gewonnen uit de kiem van de maïskorrel.
De kiem bevat relatief veel vet.
Bij de verwerking wordt deze gescheiden van andere onderdelen.
Vervolgens wordt de olie gewonnen.
Daarna wordt de olie meestal geraffineerd.
Maïsolie wordt gebruikt voor:
Bakken Roerbakken Frituren Sauzen Dressings Industriële voedingsmiddelen
Maïsolie bevat relatief veel onverzadigde vetzuren.
De exacte samenstelling hangt af van het product.
Stap 30 Van maïs naar glucosestroop:
Maïszetmeel kan worden verwerkt tot glucosestroop.
Daarvoor wordt het zetmeel met behulp van enzymen afgebroken tot kleinere koolhydraten.
Hierdoor ontstaat een zoete stroop.
Glucosestroop wordt gebruikt in verschillende voedingsmiddelen.
Voorbeelden zijn:
Snoep Gebak Sauzen Desserts IJs Zoetwaren
Glucosestroop kan ook uit andere zetmeelrijke grondstoffen worden gemaakt.
Stap 31 Van maïs naar fructose-glucosestroop:
Uit maïszetmeel kan ook fructosehoudende glucosestroop worden geproduceerd.
Daarbij wordt eerst zetmeel afgebroken tot glucose.
Vervolgens wordt met behulp van enzymen een gedeelte van de glucose omgezet in fructose.
Zo ontstaat een mengsel van verschillende suikers.
Dit type stroop wordt onder andere gebruikt als zoetmiddel in bepaalde dranken en voedingsmiddelen.
Het blijft een bron van vrije suikers.
Stap 32 Van maïs naar dextrose:
Dextrose is een andere naam voor glucose.
Maïszetmeel kan worden gebruikt om glucose te produceren.
Daarbij wordt het zetmeel afgebroken en verder gezuiverd.
Dextrose wordt gebruikt in:
Bakproducten Snoep Dranken Desserts Bepaalde sportvoedingsproducten Industriële voedingsmiddelen
Stap 33 Van maïs naar maltodextrine:
Maltodextrine wordt gemaakt door zetmeel gedeeltelijk af te breken.
Hiervoor kan maïszetmeel worden gebruikt.
Het eindproduct bestaat uit mengsels van kortere koolhydraatketens.
Maltodextrine wordt toegepast als:
Vulstof Drager van smaakstoffen Ingrediënt voor bepaalde poeders Koolhydraatbron Technisch ingrediënt in voedingsmiddelen
Maltodextrine kan ook uit andere zetmeelbronnen worden gemaakt.
Stap 34 Van maïs naar maïsproteïne:
Maïs bevat van nature eiwitten.
Tijdens industriële verwerking kunnen bepaalde eiwitfracties worden gescheiden.
Een bekend maïseiwit is zeïne.
Dit eiwit kan worden gebruikt voor verschillende technische toepassingen.
Andere eiwitrijke maïsfracties worden onder geschikte omstandigheden gebruikt in diervoeding of voedingsingrediënten.
De samenstelling verschilt per product.
Stap 35 Van maïs naar veevoer:
Een groot gedeelte van de wereldwijde maïsproductie wordt gebruikt voor diervoeding.
Maïs kan worden verwerkt tot:
Maïsgries Gemalen maïs Korrelmaïs Snijmaïs Maïskuil Samengestelde diervoeders
Snijmaïs wordt geoogst waarbij een groot gedeelte van de plant wordt meegenomen.
De plant wordt fijngesneden en vaak ingekuild.
Tijdens het inkuilen ontstaat door melkzuurfermentatie een geconserveerd veevoer.
Dit wordt veel gebruikt in de rundveehouderij.
Stap 36 Van maïs naar bio-ethanol:
Maïs kan ook worden gebruikt voor de productie van ethanol.
Daarbij wordt maïszetmeel eerst omgezet in vergistbare suikers.
Vervolgens zetten gisten deze suikers om in alcohol.
De alcohol wordt daarna gescheiden en verder gezuiverd.
Afhankelijk van de kwaliteit en bestemming kan ethanol worden gebruikt voor verschillende industriële toepassingen, waaronder brandstoffen.
De productie van bio-ethanol vraagt energie, water en landbouwgrond.
De duurzaamheid hangt daarom af van de volledige productieketen.
Stap 37 Van maïs naar bioplastics:
Suikers uit maïs kunnen worden gebruikt als grondstof voor bepaalde kunststoffen.
Een bekend voorbeeld is polymelkzuur, ook wel PLA genoemd.
Bij de productie worden suikers via fermentatie omgezet in melkzuur.
Daarna kan het melkzuur chemisch worden verwerkt tot een kunststof.
PLA wordt gebruikt voor bepaalde verpakkingen en andere materialen.
Niet ieder product van PLA breekt vanzelf af in de natuur.
Voor compostering kunnen specifieke industriële omstandigheden nodig zijn.
Stap 38 Van maïs naar industriële grondstoffen:
Maïszetmeel en andere maïsbestanddelen worden ook buiten de voedingsindustrie gebruikt.
Voorbeelden zijn toepassingen in:
Papier Karton Lijm Textiel Verpakkingsmaterialen Fermentatieprocessen Bepaalde cosmetische producten Biogebaseerde materialen
Hierdoor is maïs niet alleen een belangrijk voedingsmiddel, maar ook een veelzijdige industriële grondstof.
Welke eindproducten worden van maïs gemaakt?
Verse en geconserveerde producten:
Verse maïskolven Voorgekookte maïskolven Suikermaïs Maïs uit blik Diepvriesmaïs Maïskorrels voor salades
Graan- en meelproducten:
Maïsmeel Maïsgries Polenta Instantpolenta Maïszetmeel Masa harina Maïsbloem Maïspap
Brood- en deegproducten:
Maïstortilla's Tortillachips Maïsbrood Maïspannenkoeken Maïsmuffins Maïswafels Tamales Arepa's
Ontbijtproducten en snacks:
Popcorn Cornflakes Maïscrackers Maïswafels Gepofte maïs Maïssnacks Ontbijtgranen met maïs
Oliën, suikers en andere ingrediënten:
Maïsolie Glucosestroop Fructose-glucosestroop Dextrose Maltodextrine Maïseiwit Zetmeelproducten
Andere toepassingen:
Diervoeding Maïskuil Bio-ethanol Bepaalde bioplastics Papiergrondstoffen Lijmgrondstoffen Industriële zetmeelproducten
Niet alle genoemde producten bestaan uitsluitend uit maïs. Vaak worden andere ingrediënten toegevoegd.
Wat gebeurt er met de overige delen van de maïsplant?
Bij de verwerking van maïs ontstaan verschillende reststromen.
Maïskolven zonder korrels
De harde kern van de maïskolf kan onder geschikte omstandigheden worden gebruikt voor:
Bodembedekking Energieproductie Bepaalde industriële toepassingen Compostering
Maïsbladeren en stengels
Deze kunnen worden gebruikt voor:
Diervoeding Compostering Bodemverbetering Energieproductie Bepaalde vezelmaterialen
Maïskiemen
De kiem van de maïskorrel bevat olie.
Daaruit kan maïsolie worden gewonnen.
Maïszemelen
De buitenste delen van de korrel bevatten onder andere voedingsvezels.
Deze kunnen afhankelijk van de kwaliteit worden gebruikt voor geschikte voedings- of diervoedertoepassingen.
Reststromen uit ethanolproductie
Bij de productie van ethanol kunnen eiwit- en vezelrijke restproducten ontstaan.
Een bekend voorbeeld is DDGS, gedroogde distilleerresten met oplosbare bestanddelen.
Deze worden onder geschikte omstandigheden gebruikt als diervoederingrediënt.
Zo kunnen verschillende onderdelen van de maïsplant worden benut.
Wat is het verschil tussen suikermaïs en korrelmaïs?
Suikermaïs
Suikermaïs wordt relatief jong geoogst.
De korrels zijn sappig en bevatten meer suiker.
Deze maïs wordt vooral gegeten als groente.
Korrelmaïs
Korrelmaïs wordt verder uitgerijpt.
De korrels zijn droger en bevatten veel zetmeel.
Deze maïs wordt gebruikt voor meel, zetmeel, diervoeding en andere toepassingen.
De twee soorten verschillen dus niet alleen in oogstmoment, maar vaak ook in ras en samenstelling.
Is maïs een groente of een graan?
Botanisch gezien is maïs een graangewas.
In de keuken wordt suikermaïs vaak als groente gegeten.
Gedroogde maïskorrels en producten zoals maïsmeel worden meestal als graanproducten beschouwd.
De culinaire indeling hangt dus af van de vorm waarin maïs wordt gegeten.
Voedingswaarde van maïs
Maïs bevat verschillende voedingsstoffen.
Voorbeelden zijn:
Koolhydraten Voedingsvezels Kleine hoeveelheden eiwitten Vitamine B1 Folaat Magnesium Fosfor Kalium Carotenoïden
Gekookte suikermaïs levert gemiddeld ongeveer 90 tot 110 kilocalorieën per 100 gram.
De exacte waarde hangt af van het ras en de bereiding.
Gedroogde maïsproducten bevatten per 100 gram doorgaans meer calorieën doordat ze veel minder water bevatten.
Producten zoals tortillachips en popcorn met toegevoegde olie kunnen aanzienlijk meer vet bevatten.
Ook de toevoeging van suiker, zout of andere ingrediënten beïnvloedt de voedingswaarde.
Wat zijn luteïne en zeaxanthine?
Gele maïs bevat natuurlijke kleurstoffen die carotenoïden worden genoemd.
Twee bekende voorbeelden zijn luteïne en zeaxanthine.
Deze stoffen komen ook voor in bepaalde groenten en andere voedingsmiddelen.
Ze zijn aanwezig in het netvlies van het menselijk oog.
Een gevarieerd voedingspatroon met verschillende groenten en fruitsoorten kan bijdragen aan de inname van deze stoffen.
Het eten van maïs is echter geen bewezen behandeling voor oogproblemen of MS.
Is maïs glutenvrij?
Zuivere maïs is van nature glutenvrij.
Dit geldt ook voor zuiver maïsmeel en maïszetmeel.
Maïs kan daarom een geschikt ingrediënt zijn voor mensen die glutenvrij moeten eten.
Bij samengestelde producten is het belangrijk om de ingrediëntenlijst te controleren.
Sommige producten bevatten namelijk tarwe of andere glutenbevattende granen.
Ook kruisbesmetting tijdens productie is mogelijk.
De term maïsgluten wordt soms gebruikt voor bepaalde eiwitfracties uit maïs.
Deze zijn niet hetzelfde als de gluten uit tarwe, gerst en rogge die problemen veroorzaken bij coeliakie.
Wat gebeurt er met maïszetmeel tijdens het koken?
Maïs bevat zetmeelkorrels.
Wanneer deze in aanwezigheid van water worden verhit, nemen ze vocht op.
De korrels zwellen en veranderen van structuur.
Dit proces wordt verstijfselen genoemd.
Hierdoor kan maïszetmeel worden gebruikt om sauzen, soepen en desserts te binden.
Bij het afkoelen kan een gedeelte van het zetmeel opnieuw van structuur veranderen.
Dit kan invloed hebben op de stevigheid van het gerecht.
Voedselveiligheid
Bij maïs zijn verschillende aspecten van voedselveiligheid belangrijk.
Schimmels en mycotoxinen
Maïs kan tijdens de teelt, oogst of opslag worden aangetast door schimmels.
Sommige schimmels kunnen schadelijke stoffen produceren.
Voorbeelden zijn:
Aflatoxinen Fumonisinen Deoxynivalenol Zearalenon
Niet iedere schimmel produceert deze stoffen.
Toch zijn goede teeltomstandigheden, droging, opslag en kwaliteitscontrole belangrijk.
Binnen de Europese Unie gelden maximumgehalten voor verschillende mycotoxinen in voedingsmiddelen.
Maïs uit blik
Maïs uit blik is door een gecontroleerde hittebehandeling houdbaar gemaakt.
Controleer de verpakking voordat je deze gebruikt.
Gebruik geen blik dat bol staat, lekt of duidelijk beschadigd is.
Bewaar geopende maïs gekoeld in een geschikte voedselverpakking.
Zelf maïs inmaken
Maïs is een relatief weinig zuur voedingsmiddel.
Daarom is het niet veilig om maïs zonder geschikte drukconservering langdurig buiten de koelkast te bewaren.
Gebruik bij thuisconservering uitsluitend betrouwbare, geteste methoden.
Popcorn
Popcorn kan voor jonge kinderen een verslikkingsgevaar vormen.
Geef popcorn niet aan kinderen jonger dan vier jaar.
Ook ongepofte harde korrels moeten worden vermeden.
Bereide maïs
Gekookte maïs en andere bereide maïsproducten moeten hygiënisch worden behandeld.
Laat bereide producten niet langdurig op kamertemperatuur staan.
Koel restjes snel af en bewaar ze in de koelkast.
Maïs bewaren
Verse maïskolven
Bewaar verse suikermaïs gekoeld.
Gebruik deze bij voorkeur zo snel mogelijk na aankoop.
De zoete smaak en kwaliteit kunnen na de oogst geleidelijk afnemen.
Maïs uit blik
Ongeopende blikken kunnen volgens de houdbaarheidsdatum en bewaarvoorschriften worden opgeslagen.
Bewaar geopende maïs maximaal twee dagen in de koelkast.
Diepvriesmaïs
Bewaar diepvriesmaïs bij ongeveer -18 °C.
Volg de aanwijzingen op de verpakking.
Droge maïskorrels en maïsmeel
Bewaar deze:
Droog Koel Donker Goed afgesloten Beschermd tegen ongedierte
Volkorenmaïsmeel kan door de aanwezige vetten sneller in kwaliteit achteruitgaan dan sterk geraffineerde zetmeelproducten.
Gekookte maïs
Koel restjes snel af en zet ze binnen twee uur in de koelkast.
Bewaar bereide maïs maximaal twee dagen gekoeld of vries deze in.
Tip voor mensen met MS:
Maïs is een veelzijdig ingrediënt dat gemakkelijk kan worden gebruikt in eenvoudige maaltijden.
Op dagen met minder energie is het niet nodig om verse maïskolven zelf te pellen en de korrels eraf te snijden.
Kies dan bijvoorbeeld voor:
Maïs uit blik Diepvriesmaïs Voorgekookte maïskolven Instantpolenta Kant-en-klare maïstortilla's Maïswafels Voorbereide maïsproducten
Diepvriesmaïs is bijzonder handig omdat je precies de benodigde hoeveelheid kunt gebruiken.
Voeg de maïs rechtstreeks vanuit de vriezer toe aan een soep, eenpansgerecht of roerbakmaaltijd en verhit deze voldoende.
Instantpolenta is eveneens een handige basis voor een snelle maaltijd.
Je kunt deze combineren met groenten, kruiden en eventueel kaas of een plantaardig alternatief.
Gebruik bij het bereiden van maïskolven eventueel een magnetron of stoommandje.
Zo hoef je minder met grote pannen kokend water te werken.
Wist je dat?
Maïs werd duizenden jaren geleden in Midden-Amerika gedomesticeerd.
De moderne maïsplant is ontstaan door langdurige selectie uit wilde grassoorten.
Maïs behoort tot dezelfde plantenfamilie als tarwe en rijst.
Een maïsplant heeft mannelijke en vrouwelijke bloemen.
De bestuiving gebeurt voornamelijk door de wind.
Elke maïskorrel ontwikkelt zich uit een afzonderlijk bevrucht vruchtbeginsel.
Niet iedere maïssoort is geschikt voor popcorn.
Popcorn ontstaat doordat vocht in de korrel tijdens verhitting stoom vormt en de druk oploopt.
Suikermaïs wordt jonger geoogst dan korrelmaïs.
Maïzena is een bekende merknaam voor maïszetmeel.
Traditionele Mexicaanse maïstortilla's worden vaak gemaakt van genixtamaliseerde maïs.
Nixtamalisatie kan de beschikbaarheid van vitamine B3 verbeteren.
Maïsolie wordt vooral gewonnen uit de kiem van de maïskorrel.
Maïs kan ook worden gebruikt voor de productie van bepaalde bioplastics.
Een groot gedeelte van de wereldwijd geproduceerde maïs wordt gebruikt voor diervoeding en industriële toepassingen.
Van maïsplant tot winkel in het kort
Maïszaad → akker voorbereiden → zaaien → ontkiemen → groeien → bloeien → bestuiven → korrelvorming → rijpen → oogsten → reinigen → sorteren → eventueel drogen → verwerken → verpakken → transport → winkel → consument.
Voor suikermaïs:
Maïsplant → jonge maïskolven oogsten → controleren → eventueel bladeren verwijderen → koelen → verpakken → winkel.
Voor maïs uit blik:
Suikermaïs → oogsten → korrels verwijderen → reinigen → eventueel blancheren → blik vullen → afsluiten → hittebehandeling → winkel.
Voor diepvriesmaïs:
Suikermaïs → oogsten → korrels verwijderen → reinigen → blancheren → snel invriezen → verpakken → winkel.
Voor maïsmeel:
Korrelmaïs → oogsten → drogen → reinigen → eventueel onderdelen scheiden → malen → zeven → verpakken → winkel.
Voor polenta:
Korrelmaïs → reinigen → malen tot geschikt maïsgries → eventueel voorbehandelen → verpakken → koken met water of bouillon.
Voor maïszetmeel:
Korrelmaïs → reinigen → weken → fijnmaken → bestanddelen scheiden → zetmeel zuiveren → drogen → verpakken → winkel.
Voor tortilla's:
Gedroogde maïs → nixtamaliseren → spoelen → malen tot masa → tortilla's vormen → bakken → verpakken of direct serveren.
Voor popcorn:
Pofmaïs → oogsten → drogen tot geschikt vochtgehalte → reinigen → sorteren → verpakken → verhitten → popcorn.
Voor cornflakes:
Maïs → reinigen → gries bereiden → koken → vlokken vormen → drogen → roosteren → eventueel ingrediënten toevoegen → verpakken → winkel.
Voor maïsolie:
Maïs → kiem scheiden → olie winnen → raffineren → verpakken → winkel.
Voor glucosestroop:
Maïs → zetmeel winnen → enzymatisch afbreken → zuiveren → concentreren → verpakken → verdere verwerking.
Voor bio-ethanol:
Maïs → malen → zetmeel omzetten in suikers → vergisten → alcohol scheiden → zuiveren → industriële toepassing.
Voor PLA-bioplastic:
Maïs → zetmeel winnen → suikers produceren → fermenteren tot melkzuur → chemische verwerking tot PLA → producten vervaardigen.
Tot slot
Van één maïsplant kunnen bijzonder veel verschillende voedingsmiddelen en industriële grondstoffen worden gemaakt.
Door maïs te koken, te drogen, te malen, te poffen, te fermenteren of verder te verwerken ontstaan producten met uiteenlopende smaken, structuren en toepassingen.
Van de akker tot de supermarkt spelen landbouw, kwaliteit, voedselveiligheid, duurzaamheid en zorgvuldig gebruik van grondstoffen een belangrijke rol.
Maïs is daarmee een prachtig voorbeeld van hoe veelzijdig één landbouwgewas kan zijn.
Door te begrijpen waar maïs vandaan komt en hoe deze wordt verwerkt, krijg je meer inzicht in een van de belangrijkste gewassen ter wereld.
