Van Bron tot Product
Cacao
Een initiatief van Koken met MS
Zoekt eerst in titels; korte zoektermen (tot 3 letters) alleen daar. Langere termen doorzoeken ook de uitlegtekst (bijv. zouten, snijden, bewaren).
Cacao van cacaoboon tot eindproduct

Chocolade is wereldwijd een van de meest geliefde voedingsmiddelen. Van een eenvoudige chocoladereep tot bonbons, cacaopoeder, chocolademelk, brownies, chocoladesaus en witte chocolade: uit één bijzondere vrucht kunnen verrassend veel verschillende producten worden gemaakt.
Maar voordat chocolade in de supermarkt ligt, heeft cacao een lange reis afgelegd.
Het begint bij de cacaoboom, die groeit in warme, tropische gebieden. De vruchten worden geoogst, geopend en de cacaobonen worden gefermenteerd en gedroogd. Daarna worden ze vervoerd naar fabrieken waar ze worden geroosterd, gebroken, gemalen en verwerkt tot verschillende cacao- en chocoladeproducten.
In deze aflevering van Van bron tot product ontdekken we hoe cacao wordt verbouwd, waarom fermentatie zo belangrijk is, hoe chocolade wordt gemaakt en welke andere producten uit de cacaoboon ontstaan.
Waar begint cacao?
Cacao is afkomstig van de cacaoboom, met de wetenschappelijke naam Theobroma cacao.
De naam Theobroma betekent letterlijk 'voedsel van de goden'.
De cacaoboom komt oorspronkelijk uit het tropische deel van Amerika, met name het Amazonegebied.
Cacao werd al duizenden jaren geleden gebruikt door verschillende volkeren in Midden- en Zuid-Amerika.
Tegenwoordig wordt cacao verbouwd in tropische gebieden rond de evenaar.
Belangrijke producerende landen zijn:
Ivoorkust Ghana Ecuador Nigeria Kameroen Indonesië Brazilië Peru Dominicaanse Republiek
Ivoorkust en Ghana behoren tot de grootste cacaoproducenten ter wereld.
De cacaoboom groeit het beste in een warm, vochtig klimaat en heeft voldoende water nodig.
Stap 1 Het kweken van cacaobomen:
De teelt begint met het opkweken van jonge cacaobomen.
Dit kan gebeuren met zaden of door vegetatieve vermeerdering.
De jonge planten worden meestal eerst opgekweekt in een kwekerij.
Daar krijgen ze voldoende water, bescherming tegen felle zon en geschikte voedingsstoffen.
Wanneer de planten groot genoeg zijn, worden ze uitgeplant.
Stap 2 Het aanleggen van een cacaoplantage:
Cacaobomen worden vaak verbouwd op kleine landbouwbedrijven.
Sommige groeien onder schaduwbomen, terwijl andere worden geteeld in systemen met minder schaduw.
De boer houdt rekening met:
Bodemkwaliteit Waterbeschikbaarheid Temperatuur Schaduw Voedingsstoffen Plantenziekten Insecten en andere plagen
Een gezonde bodem en een goed beheer van de plantage zijn belangrijk voor de kwaliteit en opbrengst.
Stap 3 De groei van de cacaoboom:
Een cacaoboom groeit relatief langzaam.
Afhankelijk van het plantmateriaal en de omstandigheden kan de boom na enkele jaren de eerste vruchten produceren.
De boom heeft grote groene bladeren en kan kleine bloemen vormen op de stam en dikkere takken.
Dit is bijzonder, omdat veel andere fruitbomen hun bloemen vooral aan kleinere takken dragen.
Stap 4 De bloei:
De cacaoboom produceert kleine bloemen.
Deze bloemen kunnen rechtstreeks uit de stam en grotere takken groeien.
De bloemen worden onder andere bestoven door zeer kleine insecten, waaronder bepaalde knutten.
Slechts een gedeelte van de bloemen ontwikkelt zich uiteindelijk tot een vrucht.
Na een succesvolle bestuiving begint de groei van de cacaovrucht.
Stap 5 De vorming van de cacaovrucht:
De vrucht van de cacaoboom wordt een cacaovrucht of cacaopod genoemd.
Deze heeft meestal een langwerpige, ovale vorm.
De kleur kan variëren van groen tot geel, oranje, rood of paars, afhankelijk van het ras en de rijpheid.
Binnenin bevinden zich de cacaobonen.
Een cacaovrucht bevat vaak ongeveer 20 tot 50 zaden.
Deze liggen in een witachtig, zoet en sappig vruchtvlees.
Dit vruchtvlees speelt later een belangrijke rol tijdens de fermentatie.
Stap 6 Het rijpen van de cacaovrucht:
Een cacaovrucht heeft na de bestuiving meestal ongeveer vijf tot zes maanden nodig om te rijpen.
Tijdens deze periode ontwikkelen de zaden zich verder.
De boer controleert wanneer de vruchten voldoende rijp zijn.
De rijpheid wordt onder andere beoordeeld aan de hand van kleur, ras en ervaring.
Niet alle vruchten aan dezelfde boom zijn tegelijk rijp.
Daarom wordt cacao vaak in verschillende oogstrondes geoogst.
Stap 7 Het oogsten:
Cacaovruchten worden meestal met de hand geoogst.
Daarvoor worden messen of speciale oogstgereedschappen gebruikt.
De vruchten worden voorzichtig van de boom verwijderd.
Het is belangrijk om de boom niet onnodig te beschadigen, omdat op dezelfde stam en takken later opnieuw bloemen en vruchten kunnen ontstaan.
Na de oogst worden de vruchten verzameld voor verdere verwerking.
Stap 8 Het openen van de cacaovruchten:
Na het oogsten worden de cacaovruchten geopend.
Dit gebeurt vaak handmatig.
Binnenin bevinden zich de cacaobonen met het witte vruchtvlees.
De bonen en het vruchtvlees worden uit de vrucht gehaald.
De dikke buitenste schil wordt apart gehouden.
De verse cacaobonen zijn op dit moment nog niet geschikt om rechtstreeks tot de bekende chocolade te worden verwerkt.
Daarvoor moeten ze eerst fermenteren.
Stap 9 Het fermenteren van cacaobonen:
Fermentatie is een van de belangrijkste stappen in de productie van cacao.
De bonen worden samen met het vruchtvlees verzameld.
Dit gebeurt bijvoorbeeld in houten kisten of onder afgedekte hopen.
Tijdens de fermentatie zetten micro-organismen de suikers in het vruchtvlees om in verschillende stoffen.
Hierbij spelen onder andere gisten, melkzuurbacteriën en azijnzuurbacteriën een rol.
Door de biologische processen ontstaat warmte.
Ook veranderen de bonen van binnen.
Tijdens de fermentatie ontwikkelen zich belangrijke voorlopers van de smaak en geur die later tijdens het roosteren ontstaan.
De fermentatie duurt vaak ongeveer vier tot zeven dagen, afhankelijk van de cacaosoort en de gebruikte methode.
Een goede fermentatie is belangrijk voor de uiteindelijke chocoladesmaak.
Stap 10 Het drogen van de cacaobonen:
Na de fermentatie bevatten de bonen nog veel vocht.
Daarom worden ze gedroogd.
In veel producerende landen gebeurt dit in de zon.
De bonen worden uitgespreid op geschikte droogvloeren, matten of droogtafels.
Tijdens het drogen worden ze regelmatig omgeschept.
Soms worden mechanische drooginstallaties gebruikt.
Het vochtgehalte wordt verlaagd tot een niveau dat geschikt is voor veilige opslag, vaak rond 6 tot 8 procent.
Onvoldoende gedroogde bonen kunnen tijdens de opslag beschimmelen.
Stap 11 Het sorteren en verpakken:
Na het drogen worden de cacaobonen gecontroleerd.
Er wordt onder andere gekeken naar:
Vochtgehalte Grootte Beschadigingen Fermentatiekwaliteit Schimmelvorming Ongewenste materialen Algemene kwaliteit
De bonen worden daarna verpakt, bijvoorbeeld in geschikte zakken.
Vervolgens gaan ze naar handelaren, exportbedrijven of verwerkingsbedrijven.
Stap 12 Transport naar de chocolade-industrie:
Een groot gedeelte van de cacaobonen wordt internationaal verhandeld.
De bonen worden vanuit de producerende landen vervoerd naar andere delen van de wereld.
Belangrijke verwerkingslocaties bevinden zich onder andere in Europa, Azië en Noord-Amerika.
Tijdens transport en opslag moeten de bonen beschermd blijven tegen vocht, ongedierte en andere verontreinigingen.
Stap 13 De kwaliteitscontrole in de fabriek:
Wanneer de cacaobonen bij een fabriek aankomen, worden ze opnieuw gecontroleerd.
Daarbij wordt gekeken naar onder andere:
Herkomst Vochtgehalte Fermentatiegraad Geur Kwaliteit Mogelijke schimmelvorming Ongewenste stoffen
Niet iedere partij cacaobonen heeft dezelfde eigenschappen.
De herkomst, genetische variëteit, fermentatie en droging beïnvloeden de smaak.
Daarom worden voor bepaalde chocoladeproducten verschillende cacaopartijen gecombineerd.
Stap 14 Het reinigen van de cacaobonen:
Voordat de bonen worden geroosterd, worden ze gereinigd.
Tijdens de oogst, het drogen en het transport kunnen ongewenste materialen tussen de bonen terechtkomen.
Voorbeelden zijn:
Stof Zand Steentjes Plantenresten Beschadigde bonen Andere vreemde materialen
Met behulp van zeven, luchtstromen en andere scheidingstechnieken worden deze zoveel mogelijk verwijderd.
Stap 15 Het roosteren:
Het roosteren is een belangrijke stap voor de smaakontwikkeling.
Tijdens het roosteren worden de cacaobonen of de reeds verwijderde cacaokernen gecontroleerd verhit.
Door de warmte ontstaan verschillende chemische reacties.
Hierdoor ontwikkelen zich de bekende aroma's van cacao en chocolade.
De roosteromstandigheden hangen af van:
De cacaosoort De grootte van de bonen De gewenste smaak Het gebruikte productieproces
Ook helpt het roosteren om het aantal aanwezige micro-organismen te verminderen.
De exacte temperatuur en tijd verschillen per fabrikant.
Stap 16 Het breken en verwijderen van de schil:
Na het roosteren worden de bonen gebroken.
De buitenste schil wordt gescheiden van de binnenste kern.
Dit proces wordt ook wel winnowing genoemd.
De kleine stukjes cacaokern die overblijven, heten cacaonibs.
Cacaonibs hebben een krachtige, vaak bittere cacaosmaak.
Ze worden gebruikt als grondstof voor chocolade en kunnen ook afzonderlijk als ingrediënt worden verkocht.
Stap 17 Van cacaonibs naar cacaomassa:
De cacaonibs worden fijngemalen.
Tijdens het malen komt het natuurlijke vet uit de cacao vrij.
Dit vet heet cacaoboter.
Door het malen ontstaat een vloeibare of halfvloeibare massa.
Deze wordt cacaomassa genoemd.
Cacaomassa bestaat uit:
Cacaoboter Vetvrije cacaobestanddelen
Cacaomassa vormt een belangrijke basis voor de productie van chocolade.
Stap 18 Van cacaomassa naar cacaoboter:
Een gedeelte van de cacaomassa wordt onder hoge druk geperst.
Hierbij wordt een groot gedeelte van het vet gescheiden van de vaste bestanddelen.
Het gewonnen vet is cacaoboter.
Cacaoboter heeft bijzondere eigenschappen.
Het is bij normale kamertemperatuur meestal stevig, maar smelt bij temperaturen rond de lichaamstemperatuur.
Daarom smelt chocolade zo prettig in de mond.
Cacaoboter wordt gebruikt voor:
Chocolade Witte chocolade Bonbons Chocoladecoatings Bepaalde bakkerijproducten Cosmetische producten
Stap 19 Van cacaomassa naar cacaopoeder:
Na het persen van cacaomassa blijft een vaste massa achter.
Deze wordt de cacaoperskoek genoemd.
De perskoek wordt verder fijngemalen.
Hierdoor ontstaat cacaopoeder.
Cacaopoeder wordt gebruikt voor:
Chocolademelk Gebak Brownies Koekjes Desserts IJs Chocoladesauzen Ontbijtproducten
Cacaopoeder bevat doorgaans minder vet dan oorspronkelijke cacaomassa, omdat een gedeelte van de cacaoboter is verwijderd.
Stap 20 Wat is het verschil tussen natuurlijke en gealkaliseerde cacao:
Er bestaan verschillende soorten cacaopoeder.
Natuurlijke cacao
Dit cacaopoeder heeft geen alkaliserende behandeling ondergaan.
Het heeft vaak een relatief zure smaak en een lichtere bruine kleur.
Gealkaliseerde cacao
Bij deze verwerking wordt cacao behandeld met toegestane alkalische stoffen.
Dit proces wordt ook wel Dutch processing genoemd.
Hierdoor kunnen de kleur, smaak en zuurgraad veranderen.
Gealkaliseerde cacao is vaak donkerder en milder van smaak.
De behandeling kan ook invloed hebben op bepaalde natuurlijke plantenstoffen.
Niet alle cacaopoeders zijn daardoor hetzelfde.
Stap 21 Van cacao naar pure chocolade:
Pure chocolade wordt gemaakt van cacaobestanddelen en meestal suiker.
Afhankelijk van het product kunnen ook andere ingrediënten worden toegevoegd.
Voorbeelden zijn:
Cacaomassa Cacaoboter Suiker Lecithine Vanille of andere smaakstoffen
Het percentage cacao geeft aan hoeveel cacaobestanddelen het product bevat.
Een chocoladereep met 70 procent cacao bevat dus 70 procent cacaobestanddelen.
Dit betekent niet dat 70 procent van de reep uitsluitend uit vetvrije cacao bestaat.
Cacaoboter telt namelijk ook mee als cacaobestanddeel.
Stap 22 Van cacao naar melkchocolade:
Melkchocolade bevat naast cacaobestanddelen en suiker ook melkbestanddelen.
Voorbeelden zijn:
Melkpoeder Melkvet Andere toegestane melkbestanddelen
Hierdoor krijgt melkchocolade een andere smaak en structuur dan pure chocolade.
De precieze samenstelling verschilt per fabrikant.
Stap 23 Van cacao naar witte chocolade:
Witte chocolade is bijzonder omdat deze geen vetvrije cacaobestanddelen bevat zoals pure en melkchocolade.
Witte chocolade wordt gemaakt met cacaoboter.
Daarnaast bevat het product onder andere suiker en melkbestanddelen.
De cacaoboter zorgt voor de karakteristieke smelteigenschappen.
Witte chocolade bevat dus wel een bestanddeel van de cacaoboon, maar niet de donkere cacaomassa.
Stap 24 Het mengen en fijnwalsen:
Bij de productie van chocolade worden de ingrediënten zorgvuldig gemengd.
Daarna wordt de massa fijner gemaakt.
Dit gebeurt met speciale maal- of walsinstallaties.
Het doel is om de vaste deeltjes zo klein te maken dat de chocolade een glad mondgevoel krijgt.
Wanneer de deeltjes te groot blijven, kan chocolade korrelig aanvoelen.
Stap 25 Het concheren:
Na het fijnmaken wordt chocolade vaak geconcheerd.
Concheren is een proces waarbij de chocolademassa gedurende een bepaalde tijd wordt gemengd en bewerkt.
Tijdens dit proces kunnen onder andere:
Ongewenste vluchtige smaakstoffen verminderen De verdeling van vet verbeteren De structuur gladder worden De smaak zich verder ontwikkelen
De duur en omstandigheden verschillen per fabrikant en chocoladesoort.
Stap 26 Het tempereren van chocolade:
Tempereren is een belangrijke stap bij het maken van veel chocoladeproducten.
Cacaoboter kan in verschillende kristalvormen stollen.
Niet iedere kristalvorm geeft dezelfde eigenschappen.
Bij het tempereren wordt chocolade gecontroleerd verwarmd, afgekoeld en opnieuw op de juiste verwerkingstemperatuur gebracht.
Hierdoor ontstaat een gewenste kristalstructuur.
Goed getempereerde chocolade heeft meestal:
Een mooie glans Een stevige structuur Een duidelijke breuk Een prettige smelteigenschap
Wanneer chocolade verkeerd wordt getempereerd, kunnen witte of grijze vlekken ontstaan.
Dit wordt vaak vetbloem genoemd.
Vetbloem betekent niet automatisch dat de chocolade bedorven is.
Stap 27 Het vormen van chocoladerepen:
Na het tempereren wordt de chocolade in vormen gegoten.
Daarbij kunnen verschillende ingrediënten worden toegevoegd.
Voorbeelden zijn:
Noten Rozijnen Karamel Gedroogd fruit Koekstukjes Gepofte granen Andere smaakmakers
Vervolgens wordt de chocolade gekoeld zodat deze stevig wordt.
Daarna worden de repen uit de vormen gehaald.
Stap 28 Van chocolade naar bonbons:
Bonbons worden gemaakt met een chocoladelaag of chocoladeschaaltje.
Daarin kan een vulling worden aangebracht.
Voorbeelden zijn:
Ganache Praliné Karamel Notenvullingen Fruitvullingen Crèmes
Daarna worden de bonbons afgesloten of volledig omhuld met chocolade.
De houdbaarheid hangt sterk af van de vulling en de gebruikte productiemethode.
Stap 29 Van cacao naar chocolademelk:
Chocolademelk wordt meestal gemaakt met melk of een plantaardige drank, cacao en eventueel suiker.
Bij industriële productie worden de ingrediënten gemengd en behandeld om een stabiel product te verkrijgen.
Afhankelijk van het product wordt de drank gepasteuriseerd of met een andere hittebehandeling houdbaar gemaakt.
Er bestaan verschillende soorten:
Verse gekoelde chocolademelk Houdbare chocolademelk Chocolademelkpoeder Plantaardige chocoladedranken
Niet ieder chocolademelkpoeder bestaat voornamelijk uit cacao.
Sommige producten bevatten relatief veel suiker.
Stap 30 Van cacao naar chocoladepasta:
Chocoladepasta wordt gemaakt door verschillende ingrediënten te mengen.
Afhankelijk van het product kunnen dit zijn:
Suiker Plantaardige oliën of vetten Cacaopoeder Melkpoeder Noten Emulgatoren Smaakstoffen
De samenstelling verschilt sterk per merk.
Chocoladepasta is daarom niet hetzelfde als pure chocolade.
Stap 31 Het verpakken van chocoladeproducten:
Na de productie worden chocoladeproducten verpakt.
De verpakking helpt beschermen tegen:
Vocht Vuil Geuren Beschadiging Licht Ongewenste temperatuurinvloeden
Veelgebruikte verpakkingen zijn:
Folie Papier Karton Kunststof verpakkingen Blikken Glazen potten
Daarna worden de producten vervoerd naar distributiecentra, winkels en horecabedrijven.
Welke eindproducten worden van cacao gemaakt?
Basisproducten:
Cacaobonen Cacaonibs Cacaomassa Cacaoboter Cacaopoeder Cacaoperskoek
Chocoladeproducten:
Pure chocolade Melkchocolade Witte chocolade Chocoladerepen Bonbons Pralines Chocoladeletters Chocoladetruffels Chocoladecoatings Chocoladedruppels Chocoladehagelslag Chocoladevlokken
Dranken:
Chocolademelk Cacaodrank Chocolademelkpoeder Plantaardige chocoladedranken
Overige voedingsmiddelen:
Chocoladepasta Chocoladesaus Chocolademousse Chocoladepudding Chocolade-ijs Brownies Chocoladecake Chocoladekoekjes Chocoladecroissants Chocoladedesserts Chocoladegranola Chocoladerepen met noten of fruit
Andere toepassingen:
Cacaoboter voor cosmetica Cacaoboter in verzorgingsproducten Cacaoschillen voor geschikte landbouwtoepassingen Bepaalde cacaoreststromen voor industriële verwerking
Niet alle producten bestaan uitsluitend uit cacao. Vaak worden andere ingrediënten toegevoegd.
Wat gebeurt er met de overige delen van de cacaovrucht?
Tijdens de verwerking ontstaan verschillende reststromen.
Cacaovruchtschillen
De dikke buitenste schil kan onder geschikte omstandigheden worden gebruikt voor compostering, bodemverbetering of andere toepassingen.
Cacaobonenschillen
Na het breken en scheiden van de geroosterde bonen blijven schillen over.
Deze kunnen afhankelijk van de kwaliteit en wettelijke voorwaarden worden gebruikt voor bepaalde toepassingen.
Cacaoschillen bevatten theobromine en zijn daarom niet zonder meer geschikt als diervoeding.
Voor honden kan theobromine bijzonder giftig zijn.
Cacaovruchtvlees
Het witte vruchtvlees rondom de bonen heeft een zoetzure smaak.
Een gedeelte wordt gebruikt tijdens de fermentatie.
Onder geschikte omstandigheden kan vruchtvlees ook worden verwerkt tot dranken en andere voedingsproducten.
Cacaoperskoek
De vaste massa die overblijft na het persen van cacaomassa wordt gebruikt voor de productie van cacaopoeder.
Zo wordt een groot gedeelte van de waardevolle bestanddelen benut.
Wat is het verschil tussen cacao en chocolade?
Cacao verwijst naar de grondstof en producten die rechtstreeks uit de cacaoboon worden gewonnen.
Chocolade is een samengesteld voedingsmiddel waarin cacaobestanddelen worden verwerkt.
Bij chocolade worden meestal suiker en soms melkbestanddelen of andere ingrediënten toegevoegd.
Daardoor verschillen cacaopoeder, pure chocolade, melkchocolade en witte chocolade aanzienlijk in samenstelling en voedingswaarde.
Wat betekent het cacaopercentage?
Het cacaopercentage op een chocoladereep geeft aan welk gedeelte bestaat uit cacaobestanddelen.
Dit kan onder andere cacaomassa en cacaoboter omvatten.
Een hoger percentage cacao betekent meestal dat er minder ruimte overblijft voor suiker en andere ingrediënten.
Maar een hoger cacaopercentage betekent niet automatisch dat een product weinig calorieën bevat.
Cacaoboter bevat namelijk veel vet en levert daardoor veel energie.
Voedingswaarde van cacao
Cacao bevat verschillende voedingsstoffen en natuurlijke plantenstoffen.
Afhankelijk van het product kan cacao onder andere leveren:
Voedingsvezels Magnesium IJzer Koper Mangaan Kalium Plantaardige polyfenolen
Cacaoboter bestaat grotendeels uit vet.
Cacaopoeder bevat minder vet dan oorspronkelijke cacaomassa, maar de hoeveelheid hangt af van het product.
Chocolade bevat vaak aanzienlijke hoeveelheden vet en suiker.
Daarom is de voedingswaarde van een chocoladereep niet hetzelfde als die van ongezoet cacaopoeder.
Wat zijn flavanolen?
Cacao bevat natuurlijke plantenstoffen die flavanolen worden genoemd.
Deze behoren tot de polyfenolen.
Flavanolen worden onderzocht vanwege mogelijke effecten op onder andere de bloedvaten.
De hoeveelheid flavanolen verschilt sterk per cacaosoort en verwerkingsmethode.
Tijdens fermentatie, roosteren en alkaliseren kan een gedeelte verloren gaan.
Een hoog cacaopercentage garandeert daarom niet automatisch een hoog flavanolengehalte.
Er is geen overtuigend bewijs dat het eten van chocolade MS kan behandelen of het verloop van MS kan veranderen.
Cacao en cafeïne
Cacao bevat van nature kleine hoeveelheden cafeïne.
Daarnaast bevat cacao theobromine.
Theobromine is een stof die verwant is aan cafeïne.
De hoeveelheden verschillen per product.
Pure chocolade bevat doorgaans meer van deze stoffen dan witte chocolade.
Voor mensen die gevoelig zijn voor stimulerende stoffen kan het verstandig zijn om grote hoeveelheden cacao of pure chocolade laat op de avond te vermijden.
Duurzaamheid en eerlijke handel
De productie van cacao heeft ook sociale en ecologische gevolgen.
In sommige producerende gebieden bestaan problemen met:
Lage inkomens van boeren Ontbossing Kinderarbeid Onvoldoende arbeidsbescherming Bodemuitputting Klimaatverandering
Er bestaan verschillende keurmerken en certificeringssystemen die proberen de omstandigheden te verbeteren.
Voorbeelden zijn Fairtrade en Rainforest Alliance.
Deze systemen stellen eisen aan bepaalde onderdelen van de productie en handel.
Een keurmerk biedt echter niet automatisch de garantie dat alle problemen volledig zijn opgelost.
Als consument kun je letten op de herkomst, transparantie en certificering van cacao- en chocoladeproducten.
Voedselveiligheid
Bij cacao en chocolade zijn verschillende aspecten van voedselveiligheid belangrijk.
Micro-organismen
Rauwe cacaobonen kunnen tijdens de oogst en verwerking besmet raken met micro-organismen.
Daarom zijn reinigen, geschikte verhittingsprocessen en hygiënische productie belangrijk.
Ook chocolade kan bij onzorgvuldige verwerking besmet raken.
Salmonella is bijvoorbeeld een relevant risico bij sommige droge voedingsmiddelen, waaronder chocolade.
Schimmels
Wanneer cacaobonen onvoldoende worden gedroogd of verkeerd worden bewaard, kunnen schimmels ontstaan.
Sommige schimmels kunnen schadelijke stoffen produceren.
Daarom worden de bonen tijdens de handel en verwerking gecontroleerd.
Zware metalen
Cacao kan van nature bepaalde zware metalen bevatten, waaronder cadmium.
De hoeveelheid kan onder andere afhangen van de bodem waarin de cacaoboom groeit.
Ook kan tijdens de productie verontreiniging met lood optreden.
Binnen de Europese Unie gelden maximumgehalten voor bepaalde verontreinigingen in cacao- en chocoladeproducten.
Allergenen
Chocoladeproducten kunnen allergenen bevatten.
Voorbeelden zijn:
Melk Noten Pinda's Soja Glutenbevattende granen
Controleer bij een voedselallergie altijd de ingrediëntenlijst en eventuele waarschuwingen op de verpakking.
Chocolade bewaren
Chocolade kan het beste koel, droog en donker worden bewaard.
Een temperatuur van ongeveer 15 tot 20 °C is voor veel chocoladeproducten geschikt.
Bewaar chocolade bij voorkeur:
In een goed afgesloten verpakking Uit direct zonlicht Beschermd tegen vocht Uit de buurt van sterke geuren Bij een zo constant mogelijke temperatuur
Grote temperatuurschommelingen kunnen de structuur en het uiterlijk veranderen.
Bij warme omstandigheden kan chocolade gedeeltelijk smelten.
Wanneer de chocolade daarna opnieuw stolt, kunnen witte of grijze vlekken ontstaan.
Dit wordt vetbloem genoemd.
Ook vocht kan witte aanslag veroorzaken doordat suiker aan het oppervlak oplost en opnieuw kristalliseert.
Dit heet suikerbloem.
Deze verschijnselen zijn meestal een kwaliteitsprobleem en betekenen niet automatisch dat chocolade onveilig is.
Chocolade met verse room- of fruitvullingen kan een veel kortere houdbaarheid hebben.
Volg daarom altijd de bewaarvoorschriften op de verpakking.
Tip voor mensen met MS:
Chocolade en cacao zijn gemakkelijk te gebruiken in eenvoudige gerechten, maar het hakken, smelten en verwerken kan op dagen met minder energie vermoeiend zijn.
Kies daarom wanneer nodig voor:
Chocoladedruppels in plaats van een hele reep hakken Ongezoet cacaopoeder Vooraf afgewogen porties Kant-en-klare chocoladesaus Kleine verpakkingen chocolade Eenvoudige recepten zonder uitgebreide bereiding
Chocolade kan voorzichtig worden gesmolten in de magnetron.
Gebruik een geschikte kom en verwarm steeds kort op een lage of middelhoge stand.
Roer tussendoor om oververhitting te voorkomen.
Zo hoef je niet langdurig bij een pan met heet water te staan.
Met ongezoet cacaopoeder kun je bovendien snel smaak toevoegen aan:
Havermout Yoghurt Smoothies Pannenkoeken Desserts Zelfgemaakte energieballetjes
Houd rekening met de hoeveelheid suiker en vet die je eventueel toevoegt.
Wist je dat?
De cacaoboom produceert bloemen rechtstreeks op zijn stam en dikkere takken.
Een cacaovrucht bevat vaak ongeveer 20 tot 50 cacaobonen.
De verse cacaobonen liggen in wit, zoet vruchtvlees.
Fermentatie is belangrijk voor de ontwikkeling van de uiteindelijke chocoladesmaak.
Cacaoboter is het natuurlijke vet uit de cacaoboon.
Witte chocolade bevat cacaoboter, maar geen donkere cacaomassa.
Cacaopoeder ontstaat uit de vaste perskoek die overblijft nadat een gedeelte van de cacaoboter is verwijderd.
Goed getempereerde chocolade heeft meestal een mooie glans en breekt stevig.
Chocolade bevat van nature theobromine, een stof die giftig kan zijn voor honden.
Niet iedere chocoladereep met een hoog cacaopercentage bevat automatisch veel flavanolen.
Nederland speelt een belangrijke rol in de internationale handel en verwerking van cacao.
Van cacao tot winkel in het kort
Cacaoboom → bloei → bestuiving → cacaovrucht → rijpen → oogsten → openen → bonen verwijderen → fermenteren → drogen → sorteren → transport → kwaliteitscontrole → reinigen → roosteren → breken → schillen verwijderen → cacaonibs → malen → cacaomassa → verdere verwerking → verpakken → winkel → consument.
Voor pure chocolade:
Cacaobonen → fermenteren → drogen → roosteren → cacaonibs → malen → cacaomassa → mengen met suiker en eventuele andere ingrediënten → fijnwalsen → concheren → tempereren → vormen → koelen → verpakken → winkel.
Voor melkchocolade:
Cacaomassa en cacaoboter → mengen met suiker en melkbestanddelen → fijnwalsen → concheren → tempereren → vormen → koelen → verpakken → winkel.
Voor witte chocolade:
Cacaoboter → mengen met suiker en melkbestanddelen → fijnwalsen → concheren → tempereren → vormen → koelen → verpakken → winkel.
Voor cacaopoeder:
Cacaobonen → fermenteren → drogen → roosteren → schillen verwijderen → malen → cacaomassa → persen → cacaoperskoek → fijnmalen → cacaopoeder → verpakken → winkel.
Voor cacaoboter:
Cacaobonen → cacaonibs → malen → cacaomassa → persen → cacaoboter → eventueel verder zuiveren → verpakken → verdere verwerking.
Tot slot
Van één bijzondere cacaovrucht kunnen veel verschillende voedingsmiddelen en andere producten worden gemaakt.
Door cacaobonen te fermenteren, te drogen, te roosteren, te malen, te persen en te mengen ontstaan producten met uiteenlopende smaken, structuren en toepassingen.
Van de tropische plantage tot de supermarkt spelen landbouw, fermentatie, voedselveiligheid, kwaliteit, duurzaamheid en zorgvuldig gebruik van grondstoffen een belangrijke rol.
Door te begrijpen waar cacao vandaan komt en hoe chocolade wordt gemaakt, krijg je meer inzicht in een van de meest geliefde producten uit onze dagelijkse keuken.
