Cacao

Voordat er ook maar één cacaovrucht aan een boom hangt, begint alles met een piepkleine bloem. De bloemen van de cacaoboom zijn bijzonder omdat ze niet aan jonge twijgen groeien, maar rechtstreeks uit de stam en dikkere, oudere takken komen. Dit verschijnsel heet cauliflorie.

De bloemen zijn klein en meestal geelachtig wit tot lichtroze van kleur. Ze verschijnen in groepjes op de stam en grotere takken.

Een bijzondere manier van bloeien

Bij veel fruitbomen groeien bloemen aan jonge scheuten. Bij cacao is dat anders. De bloemen ontstaan juist op ouder hout en rechtstreeks uit de stam.

Dat is handig voor de boom, want de uiteindelijke cacaovruchten kunnen behoorlijk groot en zwaar worden. Door ze aan stevige takken en de stam te laten groeien, hebben ze een sterke basis.

De bloem leeft maar kort

Een geopende cacaobloem is kwetsbaar. Kew Gardens beschrijft dat een individuele bloem meestal maar ongeveer één dag meegaat. Als de bloem niet succesvol wordt bestoven, valt hij kort daarna van de boom.

Dat maakt de bestuiving een belangrijk en gevoelig moment in de productie van cacao.

Duizenden bloemen, maar weinig vruchten

Een cacaoboom kan veel bloemen produceren, maar slechts een klein gedeelte daarvan ontwikkelt zich uiteindelijk tot een cacaovrucht.

Onder natuurlijke omstandigheden ontvangt volgens Kew ongeveer 5% van de bloemen voldoende stuifmeel om de ontwikkeling van een vrucht te starten. Onderzoek naar cacaoplantages laat eveneens zien dat de vruchtzetting laag kan zijn.

Dat betekent dus:

heel veel bloemen → weinig succesvolle bestuiving → nog minder volwassen cacaovruchten.

Dit is één van de redenen waarom cacao zo’n bijzonder landbouwproduct is.

Wie bestuift cacao?

Je zou misschien denken aan bijen, maar de belangrijkste bestuivers van cacao zijn veel kleiner.

Het gaat vooral om piepkleine vliegjes en knutjes, waaronder soorten uit de familie Ceratopogonidae. In onderzoek worden met name kleine soorten uit het geslacht Forcipomyia genoemd als belangrijke bestuivers.

Deze insectjes zijn maar enkele millimeters groot en passen daardoor goed in de kleine, ingewikkeld gevormde bloem.

Waarom een gezonde plantage belangrijk is

De bestuivende vliegjes houden van vochtige omstandigheden. Ze leven en ontwikkelen zich onder andere in vochtig organisch materiaal rond de cacaobomen.

Daarom kunnen zaken als:

schaduw; vochtige bodem; bladafval; organisch materiaal; biodiversiteit op de plantage

invloed hebben op hoeveel bestuivers er aanwezig zijn. Onderzoek laat zien dat de kwaliteit van hun leefomgeving mede bepaalt hoeveel bestuivende insecten een cacaoplantage bezoeken.

Waarom wordt cacao soms met de hand bestoven?

In botanische tuinen, waar de natuurlijke bestuivers niet of nauwelijks aanwezig zijn, kan cacao met de hand worden bestoven.

Bij Kew Gardens gebeurt dit bijvoorbeeld met een klein penseeltje. Zo wordt stuifmeel van de ene bloem naar de andere gebracht.

Dit laat mooi zien hoe precies de bestuiving van cacao eigenlijk is.

Van bloem naar cacaovrucht

Wanneer bestuiving lukt, begint de bloem langzaam te veranderen.

Het vruchtbeginsel groeit uit tot een jonge cacaovrucht. Die moet vervolgens nog maanden groeien en rijpen voordat hij kan worden geoogst.

Het verschil is enorm:

een bloem van slechts enkele millimeters kan uiteindelijk uitgroeien tot een grote cacaovrucht van tientallen centimeters.

Waarom dit belangrijk is voor de prijs van cacao

De prijs van cacao begint eigenlijk al bij de bloem.

Een boom kan veel bloemen produceren, terwijl slechts een klein deel daarvan uiteindelijk een vrucht wordt. Daarna moeten die vruchten nog gezond uitgroeien, rijpen, worden geoogst en verwerkt.

Wanneer je bedenkt dat er onder gemiddelde omstandigheden voor ongeveer 1 kilo gedroogde cacao de oogst van circa twee cacaobomen nodig kan zijn, begrijp je steeds beter waarom cacao geen eenvoudig massaproduct is.

Wist je dat?

🌸 Cacaobloemen groeien rechtstreeks uit de stam en dikke takken.

🌸 Dit verschijnsel heet cauliflorie.

🌸 Een cacaobloem is meestal maar ongeveer één dag geopend.

🌸 Slechts een klein percentage van alle bloemen begint daadwerkelijk een vrucht te vormen.

🌸 De belangrijkste bestuivers zijn geen bijen, maar piepkleine vliegjes en knutjes.

🌸 Zonder succesvolle bestuiving: geen cacaovrucht, geen cacaobonen en uiteindelijk geen chocolade.

Volgende onderdeel: 3. Bestuiving van cacao de piepkleine insecten achter onze chocolade.