Cacao

Zonder bestuiving geen cacaovrucht, zonder cacaovrucht geen cacaobonen en zonder cacaobonen geen chocolade. Toch wordt de belangrijke bestuiving van cacao niet hoofdzakelijk gedaan door grote bijen of vlinders. Een groot deel van het werk gebeurt door piepkleine vliegjes en knutjes die nauwelijks enkele millimeters groot zijn.

Het is een bijzonder onderdeel van de cacaoteelt dat veel chocoladeliefhebbers niet kennen.

Een heel kleine bloem

De bloemen van de cacaoboom zijn erg klein en hebben een ingewikkelde vorm. De meeldraden en stamper zitten zodanig tussen de bloemdelen dat niet ieder insect eenvoudig bij het stuifmeel kan komen.

Daarom zijn kleine insecten juist zo geschikt voor dit werk.

Wie bestuift cacao?

Tot de belangrijkste bestuivers behoren kleine knutjes, waaronder soorten uit het geslacht Forcipomyia.

Deze kleine vliegjes kunnen zich tussen de onderdelen van de bloem bewegen en daarbij stuifmeel meenemen.

Wanneer ze vervolgens een andere geschikte cacaobloem bezoeken, kan dat stuifmeel op de stamper terechtkomen.

Dan bestaat er een kans dat de bloem wordt bevrucht.

Niet iedere bloem wordt een vrucht

Een cacaoboom kan enorme aantallen bloemen produceren.

Toch wordt maar een klein percentage succesvol bestoven.

En zelfs nadat bestuiving heeft plaatsgevonden, betekent dit nog niet automatisch dat er uiteindelijk een volwassen cacaovrucht ontstaat.

Een jonge vrucht kan tijdens zijn ontwikkeling alsnog stoppen met groeien en afvallen.

Van de vele bloemen die een cacaoboom produceert, bereikt daarom uiteindelijk slechts een relatief klein aantal het stadium van rijpe cacaovrucht.

Waarom is bestuiving zo moeilijk?

Er spelen verschillende factoren mee:

de bloemen zijn erg klein; een bloem is maar korte tijd beschikbaar voor bestuiving; de bouw van de bloem is ingewikkeld; geschikte bestuivers moeten aanwezig zijn; temperatuur en vochtigheid beïnvloeden insectenactiviteit; de omgeving rond de boom moet geschikt zijn voor de bestuivende insecten.

Daarom kan een plantage vol prachtige bloemen toch een relatief beperkte hoeveelheid vruchten produceren.

De leefomgeving van de bestuiver

De kleine bestuivers van cacao hebben vochtige plaatsen nodig waar organisch materiaal aanwezig is.

Denk bijvoorbeeld aan:

afgevallen bladeren; resten van planten; rottend hout; vochtige bodems; schaduwrijke plekken; organisch materiaal rond de cacaoboom.

Een volledig kale bodem is dus niet noodzakelijk gunstig.

Een cacao-omgeving met voldoende biodiversiteit en organisch materiaal kan juist belangrijk zijn voor het behoud van bestuivende insecten.

Biodiversiteit helpt cacao

Een cacaoplantage is meer dan alleen een verzameling cacaobomen.

Schaduwbomen en andere planten kunnen bijdragen aan:

een gunstiger microklimaat; bescherming tegen extreme hitte; meer organisch materiaal; leefgebied voor insecten; grotere biodiversiteit.

Dit laat zien dat goede cacaoteelt niet uitsluitend draait om zoveel mogelijk bomen op een stuk grond.

Het hele ecosysteem speelt mee.

Bestuiving met de hand

Wanneer er onvoldoende natuurlijke bestuivers aanwezig zijn, kan cacao ook met de hand worden bestoven.

Daarbij wordt stuifmeel voorzichtig van een bloem verzameld en op het vrouwelijke gedeelte van een andere geschikte bloem aangebracht.

Dit is zeer nauwkeurig werk.

Handbestuiving wordt bijvoorbeeld gebruikt bij onderzoek, veredeling en op plaatsen waar natuurlijke bestuivers ontbreken. Ook kan de methode worden ingezet om de vruchtzetting te verhogen.

Maar op grote plantages is iedere bloem afzonderlijk met de hand bestuiven natuurlijk enorm arbeidsintensief.

Van bestuiving naar jonge cacaovrucht

Wanneer de bestuiving succesvol is, begint het vruchtbeginsel van de bloem te groeien.

Eerst verschijnt een piepklein vruchtje direct op de stam of tak.

Langzaam groeit dit uit tot de herkenbare langwerpige cacaovrucht.

De vrucht heeft vervolgens nog maanden nodig om volledig te rijpen.

De reis van chocolade begint dus letterlijk met een bestuivingsmoment van een bloem die vaak nauwelijks wordt opgemerkt.

Waarom bestuiving invloed heeft op de prijs van cacao

Een cacaoboom kan veel bloemen produceren, maar daarvan worden uiteindelijk maar relatief weinig volwassen vruchten.

Wanneer natuurlijke bestuiving tegenvalt, daalt de opbrengst per boom.

Dat betekent:

minder vruchten → minder cacaobonen → minder cacao per hectare.

In combinatie met handmatige oogst, fermentatie, droging en verdere verwerking helpt dit verklaren waarom cacao een kostbaar product kan zijn.

En wanneer je daarbij bedenkt dat voor ongeveer 1 kilogram gedroogde cacao in de praktijk de oogst van circa twee cacaobomen nodig kan zijn, wordt duidelijk hoeveel natuur en arbeid er achter chocolade zit.

Wist je dat?

🌸 Een cacaoboom kan duizenden bloemen produceren.

🪰 Piepkleine knutjes behoren tot de belangrijkste natuurlijke bestuivers van cacao.

🌱 Een vochtige, biodiverse omgeving helpt deze insecten overleven.

🍈 Slechts een klein deel van alle bloemen ontwikkelt zich uiteindelijk tot een volwassen cacaovrucht.

🤲 Cacaobloemen kunnen ook handmatig worden bestoven.

🍫 Zonder deze piepkleine bestuivers zouden veel van onze chocoladerepen en bonbons er nooit zijn.